Giải Bài 5.4 trang 68 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
Tác giả cho rằng bài thơ "không nhiều hình ảnh nhưng hình ảnh nào cũng linh động, cũng rất có hồn". Tác giả đã tập trung phân tích các hình ảnh: nắng mới (trong hiện tại – bên song và trong quá vãng – ngoài nội, trước giậu thưa); màu áo đỏ; người mẹ (phơi áo đỏ, nét cười đen nhánh). Nhận xét về cách phân tích của tác giả:
– Phân tích các hình ảnh theo thứ tự xuất hiện trong bài thơ.
– Các hình ảnh trong bài thơ đều được tác giả nói đến, nhưng tác giả không phân tích dàn trải mà lựa chọn những hình ảnh tiêu biểu, nổi bật để tập trung phân tích kĩ lưỡng và đưa ra lời bình ấn tượng (hình ảnh nắng mới, màu áo đỏ, và nét cười đen nhánh).
– Phân tích bám sát các từ ngữ, hình ảnh trong bài thơ. Tác giả làm rõ cái hay của ngôn ngữ thơ bằng cách đưa ra các từ gần nghĩa, từ đó khiến người đọc thấy được sự lựa chọn ngôn ngữ của nhà thơ là tinh tế, ấn tượng (đoạn phân tích từ "nét" trong "nét cười đen nhánh").
– Phân tích gắn với liên tưởng, so sánh (so sánh nét cười của mẹ với nụ cười của những cô hàng xén trong bài thơ Bên kia sông Đuống của Hoàng Cầm,…).
– Các lí giải lô-gíc, chặt chẽ (chú ý các từ ngữ tạo sự liên kết, lô-gíc trong văn bản như sở dĩ, chính vì,…).
(văn bản: Nắng mới – sự thành thực của một tâm hồn giàu mơ mộng (viết về bài thơ Nắng mới của Lưu Trọng Lư))
Gợi ý trả lời
Bài 5.4 (trang 69) – Nhận xét về cách phân tích các hình ảnh của tác giả
Trong văn bản *Nắng mới – sự thành thực của một tâm hồn giàu mơ mộng*, khi bàn về nhận định bài thơ "không nhiều hình ảnh nhưng hình ảnh nào cũng linh động, cũng rất có hồn", tác giả đã phân tích các hình ảnh một cách có phương pháp, thể hiện qua những điểm nổi bật sau:
a) Phân tích theo trình tự xuất hiện của hình ảnh trong bài thơ.
Tác giả lần lượt đi theo mạch vận động của *Nắng mới*: từ hình ảnh nắng mới trong hiện tại (bên song) → nắng mới trong quá vãng (ngoài nội, trước giậu thưa) → màu áo đỏ → hình ảnh người mẹ (phơi áo đỏ, nét cười đen nhánh). Cách sắp xếp này giúp bài phê bình mạch lạc, dễ theo dõi, đồng thời tôn trọng logic nội tại của chính bài thơ.
b) Lựa chọn hình ảnh tiêu biểu để phân tích kĩ, không dàn trải.
Các hình ảnh trong bài thơ đều được nhắc đến, nhưng tác giả không phân tích đều tay mà biết chọn lọc những hình ảnh tiêu biểu, nổi bật để tập trung phân tích sâu và đưa ra lời bình ấn tượng: hình ảnh nắng mới, màu áo đỏ và nét cười đen nhánh. Nhờ vậy bài phê bình vừa bao quát vừa có trọng tâm, làm nổi bật được cái "hồn" của từng hình ảnh.
c) Phân tích bám sát từ ngữ, hình ảnh của văn bản thơ.
Tác giả làm rõ cái hay của ngôn ngữ thơ bằng cách đặt từ ngữ của Lưu Trọng Lư bên cạnh những từ gần nghĩa, qua đó cho thấy sự lựa chọn chữ của nhà thơ là tinh tế, đắt giá (tiêu biểu là đoạn phân tích chữ "nét" trong "nét cười đen nhánh"). Đây là lối phân tích đi vào chi tiết ngôn từ, tránh suy diễn chung chung.
d) Phân tích gắn với liên tưởng, so sánh.
Để làm sáng tỏ vẻ đẹp của hình ảnh thơ, tác giả mở rộng liên tưởng và so sánh với những câu thơ, hình ảnh của tác phẩm khác – chẳng hạn so sánh nét cười của người mẹ với nụ cười của những cô hàng xén trong bài *Bên kia sông Đuống* (Hoàng Cầm). Cách làm này giúp người đọc cảm nhận hình ảnh phong phú, nhiều liên hệ hơn.
e) Các lí giải chặt chẽ, lô-gíc.
Lập luận của tác giả có sức thuyết phục nhờ mạch suy luận rõ ràng, được tạo nên bởi hệ thống từ ngữ liên kết, chỉ quan hệ lô-gíc như *sở dĩ, chính vì,…*. Những từ ngữ ấy liên kết các nhận định, khiến lời bình trở nên có căn cứ, chặt chẽ chứ không chủ quan.
→ Kết luận: Cách phân tích của tác giả vừa bám sát văn bản (trình tự, từ ngữ, hình ảnh), vừa biết chọn lọc trọng tâm, lại mở rộng bằng liên tưởng, so sánh và lập luận lô-gíc, chặt chẽ. Đó chính là cách viết phê bình văn học mẫu mực: tinh tế trong cảm thụ, sắc sảo trong lí giải, giúp người đọc thấy được cái "linh động", "có hồn" của từng hình ảnh trong bài thơ *Nắng mới*.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.