Sách bài tập Ngữ văn 8 Tập hai

Giải Bài tập 2 trang 63 SBT Ngữ văn 8

Đọc mở rộng   Gợi ý trả lời

Đề bài

Khi đọc, em cần nắm được đề tài, chủ đề của bài thơ; nhận biết được những đặc điểm của thể thơ tự do được thể hiện trong bài thơ; những điểm nổi bật của bài thơ như bố cục, mạch cảm xúc, từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ, cảm hứng chủ đạo,…. Em có thể tự trả lời những câu hỏi như: Đề tài, chủ đề của bài thơ là gì? Đặc điểm của thể thơ tự do thể hiện như thế nào qua bài thơ? Bài thơ có bố cục như thế nào (gồm mấy phần)? Mạch cảm xúc triển khai như thế nào trong bài thơ? Từ ngữ, hình ảnh nào trong bài thơ khiến em chú ý hay có ấn tượng đặc biệt? Biện pháp tu từ nào được dùng trong bài? Biện pháp tu từ đó có tác dụng gì? Cảm hứng chủ đạo của nhà thơ là gì? Em có cảm nghĩ như thế nào về bài thơ đã đọc?

Bằng cách đặt và trả lời những câu hỏi đó, em tiếp tục phát triển kĩ năng đọc một bài thơ tự do. Nhớ ghi đầy đủ nội dung vào nhật kí đọc sách do em tự thiết kế. Việc ghi nhật kí đọc sách không chỉ để hoàn thành bài tập mà còn giúp em chuẩn bị thông tin và ý tưởng cho tiết Đọc mở rộng tại lớp khi em được yêu cầu cùng các bạn trao đổi, thảo luận về một bài thơ mà em yêu thích.

Gợi ý trả lời

NHẬT KÍ ĐỌC SÁCH – ĐỌC MỞ RỘNG MỘT BÀI THƠ TỰ DO

*Bài thơ tự chọn:* “Đồng chí” – Chính Hữu (một bài thơ tự do tiêu biểu, phù hợp để luyện kĩ năng đọc). Dưới đây là mẫu nhật kí đọc sách em tự thiết kế, trả lời lần lượt các câu hỏi gợi ý.

a) Đề tài, chủ đề của bài thơ
- *Đề tài:* người lính và tình đồng đội trong cuộc kháng chiến chống Pháp.
- *Chủ đề:* ca ngợi tình đồng chí, đồng đội keo sơn, thắm thiết, nảy nở và bền chặt giữa những người lính xuất thân từ nông dân nghèo, cùng chung lí tưởng chiến đấu bảo vệ Tổ quốc.

b) Đặc điểm của thể thơ tự do thể hiện qua bài thơ
- Số tiếng trong mỗi dòng không cố định (có dòng 7 tiếng, có dòng chỉ 2 tiếng như “Đồng chí!”).
- Số dòng trong mỗi khổ không đều nhau, cách ngắt nhịp linh hoạt theo mạch cảm xúc.
- Vần, nhịp không bị gò bó theo khuôn mẫu; nhịp điệu gần với lời nói tự nhiên, giúp diễn tả cảm xúc chân thật, mộc mạc của người lính.

c) Bố cục của bài thơ (3 phần)
- *Phần 1* (7 dòng đầu): cơ sở hình thành tình đồng chí.
- *Phần 2* (10 dòng tiếp): những biểu hiện và sức mạnh của tình đồng chí.
- *Phần 3* (3 dòng cuối): biểu tượng đẹp của tình đồng chí – “Đầu súng trăng treo”.

d) Mạch cảm xúc của bài thơ
- Mạch cảm xúc đi từ lí giải cội nguồn của tình đồng chí (chung cảnh ngộ, chung lí tưởng) → đến những biểu hiện cụ thể của tình đồng chí trong gian khổ (sẻ chia bệnh tật, thiếu thốn, cùng nhau canh gác) → và kết tinh ở một hình ảnh vừa hiện thực vừa lãng mạn ở cuối bài, nâng tình đồng chí thành vẻ đẹp biểu tượng.

đ) Từ ngữ, hình ảnh gây ấn tượng đặc biệt
- Câu thơ đặc biệt chỉ gồm hai tiếng và một dấu chấm than: “Đồng chí!” – như một bản lề, dồn nén cảm xúc.
- Hình ảnh giản dị, chân thực: “nước mặn đồng chua”, “đất cày lên sỏi đá”, “áo anh rách vai”, “chân không giày”, “Thương nhau tay nắm lấy bàn tay”.
- Hình ảnh kết thúc giàu chất thơ: “Đầu súng trăng treo”.

e) Biện pháp tu từ và tác dụng
- *Phép đối / sóng đôi:* “Quê hương anh nước mặn đồng chua / Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá” → nhấn mạnh sự tương đồng về cảnh ngộ xuất thân nghèo khó của những người lính.
- *Điệp ngữ:* “Súng bên súng, đầu sát bên đầu” → gợi sự gắn bó, kề vai sát cánh trong chiến đấu.
- *Hình ảnh vừa tả thực vừa biểu tượng (ẩn dụ):* “Đầu súng trăng treo” → “súng” tượng trưng cho chiến tranh, hiện thực chiến đấu; “trăng” tượng trưng cho hòa bình, vẻ đẹp thơ mộng, lí tưởng; hai hình ảnh tưởng đối lập mà hòa quyện, làm nổi bật tâm hồn lãng mạn và khát vọng cao đẹp của người lính.

g) Cảm hứng chủ đạo của nhà thơ
- Cảm hứng ngợi ca, trân trọng vẻ đẹp bình dị mà cao quý của người lính và tình đồng chí, đồng đội; đồng thời là niềm tin yêu, lạc quan vào cuộc kháng chiến.

h) Cảm nghĩ của em về bài thơ
- Bài thơ khiến em xúc động bởi cách nói giản dị, mộc mạc mà sâu lắng. Qua những hình ảnh đời thường, em cảm nhận được tình đồng đội thiêng liêng và vẻ đẹp tâm hồn của những người lính Cụ Hồ. Hình ảnh “Đầu súng trăng treo” để lại trong em ấn tượng khó quên về sự hòa quyện giữa chất chiến sĩ và chất thi sĩ, giữa hiện thực khốc liệt và lí tưởng cao đẹp.

*(Lưu ý: Em có thể chọn một bài thơ tự do khác mà mình yêu thích và lập nhật kí đọc sách theo đúng hệ thống câu hỏi trên.)*

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.