Sách bài tập Ngữ văn 8 Tập một

Giải Bài 3 trang 20 SBT Ngữ văn 8

Bài 3. Lời sông núi   Gợi ý trả lời

Đề bài

Tác giả đã thuyết phục như thế nào để người dân Tống không hoảng sợ và đồng tình ủng hộ quân ta tấn công tập đoàn phong kiến nhà Tống?
(văn bản: Bài văn lộ bố khi đánh Tống – Lý Thường Kiệt)

Gợi ý trả lời

Mở ý: Bài "lộ bố" (bài hịch, lời bố cáo) mà Lý Thường Kiệt cho yết ở những nơi quân ta đi qua trên đất Tống là một áng văn nghị luận giàu sức thuyết phục. Để dân Tống không hoảng sợ mà còn đồng tình ủng hộ quân ta tiến đánh tập đoàn phong kiến nhà Tống, tác giả đã dùng một cách lập luận khôn khéo, hợp tình hợp lí, thể hiện qua các phương diện sau:

a) Chỉ rõ đối tượng bị trừng phạt — không phải dân thường mà là bọn quan lại, triều đình nhà Tống hại dân.
Tác giả vạch rõ nguyên nhân khiến dân Tống khốn khổ chính là những chính sách hà khắc của triều đình nhà Tống (phép "thanh miêu", "trợ dịch" của Vương An Thạch): dân bị bóc lột, phải vay nợ, chịu sưu thuế nặng nề, đời sống điêu đứng. Nhờ đó, người dân Tống hiểu rằng quân ta không coi họ là kẻ thù, mục tiêu tấn công là bọn cầm quyền tham tàn chứ không phải nhân dân vô tội.

b) Khẳng định mục đích chính nghĩa của quân ta — đem quân sang là để "cứu dân", trừ bạo.
Tác giả nêu cao danh nghĩa "vì dân mà hành động": quân ta sang không phải để cướp bóc, tàn sát mà để diệt trừ kẻ đang gây đau khổ cho chính dân Tống. Lập luận này khơi dậy lòng oán ghét của dân đối với triều đình nhà Tống, đồng thời tạo thiện cảm, khiến họ tin tưởng và sẵn lòng ủng hộ.

c) Trấn an, giải tỏa nỗi lo sợ cho dân — hứa bảo đảm an toàn, không xâm phạm dân lành.
Bằng lời lẽ ôn tồn, chân thành, tác giả cam kết quân ta kỉ luật nghiêm minh, không nhiễu hại, không đụng đến tính mạng và tài sản của người dân vô tội. Nhờ vậy dân chúng yên lòng, không hoảng loạn bỏ chạy, thậm chí còn có thái độ hợp tác.

d) Nghệ thuật lập luận: kết hợp lí lẽ sắc bén với tình cảm chân thành, đánh vào cả lí trí lẫn tình cảm người đọc.
Lời văn vừa tố cáo đanh thép tội ác của triều đình nhà Tống (thuyết phục bằng lí lẽ), vừa thể hiện sự cảm thông sâu sắc với nỗi khổ của dân (thuyết phục bằng tình cảm). Cách nói hợp đạo lí, hợp lòng người ấy khiến dân Tống không những không sợ mà còn đứng về phía quân ta.

Kết ý: Bằng việc phân biệt rạch ròi kẻ thù thực sự (tập đoàn phong kiến nhà Tống) với dân thường, nêu cao danh nghĩa chính nghĩa "trừ bạo cứu dân", kết hợp lí lẽ chặt chẽ và tình cảm chân thành, Lý Thường Kiệt đã thuyết phục được dân Tống yên tâm, đồng tình, tạo thế "đánh vào lòng người" — một nghệ thuật "công tâm" vô cùng sắc sảo của bài lộ bố.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.