Sách bài tập Ngữ văn 8 Tập một

Giải Bài 2 trang 20 SBT Ngữ văn 8

Bài 3. Lời sông núi   Gợi ý trả lời

Đề bài

Những lí lẽ nào đã được dùng để chứng minh tính bất nghĩa của vua quan nhà Tống?
(văn bản: Bài văn lộ bố khi đánh Tống – Lý Thường Kiệt)

Gợi ý trả lời

Văn bản: *Bài văn lộ bố khi đánh Tống* (Phạt Tống lộ bố văn) của Lý Thường Kiệt — một bài văn công bố (lộ bố) nhằm nói rõ lí do chính nghĩa của việc tiến quân, vạch trần tính bất nghĩa của vua quan nhà Tống.

Để chứng minh vua quan nhà Tống là bất nghĩa, tác giả đã dùng những lí lẽ sau:

a) Trước hết, nêu lên một chân lí làm "thước đo" (tiền đề đạo lí):
- Tác giả khẳng định: *"Trời sinh ra dân chúng, vua hiền ắt hoà mục. Đạo làm chủ dân cốt ở nuôi dân."*
- Nghĩa là: bổn phận, trách nhiệm cao nhất của người làm vua là phải chăm lo, nuôi dưỡng, yêu thương dân như con. Đây là lẽ phải, là "nghĩa" mà bất cứ triều đình chính nghĩa nào cũng phải theo. Nêu chuẩn mực này trước để lấy đó làm căn cứ đối chiếu, soi vào việc làm của nhà Tống.

b) Tiếp đó, chỉ ra việc làm của vua quan nhà Tống hoàn toàn trái ngược với đạo lí ấy:
- *Vua Tống ngu hèn*: không tuân theo khuôn phép của thánh nhân, lại nghe và tin dùng kế hiểm độc, tham tà của Vương An Thạch.
- *Đặt ra những chính sách hà khắc*: bày ra phép "thanh miêu" (bắt dân vay lúa non chịu lãi) và phép "trợ dịch" (bắt nộp tiền thay lao dịch) — những phép tắc vơ vét, bóc lột dân.
- *Hậu quả*: khiến trăm họ mệt nhọc, lầm than, khốn khổ, trong khi vua quan thì chỉ lo *"thoả cái mưu nuôi mình béo mập"*.

Kết luận — làm rõ sự bất nghĩa:
Như vậy, đặt hai lí lẽ cạnh nhau, tác giả cho thấy: lẽ ra làm vua phải nuôi dân, nhưng vua quan nhà Tống lại đày đoạ, bóc lột, hành hạ dân để trục lợi riêng cho mình. Việc làm ấy đi ngược hoàn toàn với đạo trời và bổn phận của kẻ cầm quyền. Đó chính là bằng chứng hiển nhiên cho tính bất nghĩa của vua quan nhà Tống. Lí lẽ này đồng thời làm nổi bật tính chính nghĩa của cuộc tiến quân do Lý Thường Kiệt cầm đầu: đánh Tống là để trừ hại cho dân, phân biệt "quốc thổ" chứ không phân biệt "chúng dân".

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.