Giải Bài 5 trang 16 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
Tác giả đã gửi vào hai câu kết của bài thơ những nỗi niềm tâm sự gì?
Gợi ý trả lời
Hai câu kết của bài thơ *Thu điếu* (Nguyễn Khuyến):
> *Tựa gối buông cần lâu chẳng được,*
> *Cá đâu đớp động dưới chân bèo.*
Qua hai câu kết, tác giả đã kín đáo gửi gắm nhiều nỗi niềm tâm sự:
- Tư thế và tâm thế của nhân vật trữ tình: Hình ảnh "tựa gối buông cần" cho thấy người đi câu không thực sự chú tâm vào việc câu cá. Ông ngồi câu mà lòng để tận đâu đâu, chìm trong suy tư, trầm mặc. Câu cá chỉ là cái cớ để tìm đến sự tĩnh lặng, để lánh đục về trong, bộc lộ cốt cách thanh cao của một nhà nho ẩn dật đã cáo quan về quê.
- Nghệ thuật "lấy động tả tĩnh": Âm thanh "cá đâu đớp động dưới chân bèo" là một tiếng động rất nhỏ, mơ hồ. Chính cái động khẽ khàng ấy lại càng tô đậm sự tĩnh lặng tuyệt đối của không gian mùa thu và của cõi lòng nhà thơ. Người câu giật mình vì một tiếng động nhỏ, chứng tỏ tâm hồn đang rất đỗi lặng lẽ, cô đơn.
- Nỗi niềm thời thế sâu kín: Đằng sau cái vẻ nhàn tản, thanh thản ấy là một tấm lòng không hề thanh thản. Nguyễn Khuyến sống ẩn dật nhưng lòng vẫn canh cánh nỗi lo cho dân, cho nước trong buổi nước nhà tao loạn, triều đình bất lực. Sự im lặng, cô quạnh của cảnh vật chính là sự phóng chiếu của nỗi u hoài, trăn trở, day dứt và cả tâm trạng bất lực của một bậc trí thức yêu nước trước thời cuộc.
=> Hai câu kết thể hiện tình yêu thiên nhiên, làng quê tha thiết, cốt cách thanh cao của nhà thơ, đồng thời ẩn chứa nỗi cô đơn và tâm sự u hoài, nỗi niềm lo lắng cho vận mệnh đất nước.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.