Giải Bài tập 3 trang 14 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
Đọc bài thơ Qua Đèo Ngang trong SGK (tr. 56) và trả lời các câu hỏi sau:
1. Bài thơ được sáng tác theo thể thơ nào?
A. Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật
B. Thất ngôn bát cú Đường luật
C. Ngũ ngôn tứ tuyệt Đường luật
D. Ngũ ngôn bát cú Đường luật
2. Bức tranh thiên nhiên và cuộc sống con người trong bài thơ được miêu tả vào khoảng thời gian nào?
A. Buổi sáng
B. Buổi trưa
C. Buổi chiều
D. Buổi hoàng hôn
3. Dòng nào nêu đúng tác dụng của biện pháp tu từ điệp ngữ ở hai câu thơ đầu?
A. Nhấn mạnh cảm giác ngột ngạt của nhà thơ trước cảnh cỏ hoa chen chúc
B. Nhấn mạnh cảm giác mệt mỏi và nỗi buồn nhớ gia đình, quê hương của nhà thơ
C. Nhấn mạnh khung cảnh hùng vĩ, hoang sơ, thơ mộng của Đèo Ngang
D. Nhấn mạnh khung cảnh xơ xác, tiêu điều, hoang vắng ở Đèo Ngang
4. Nêu ấn tượng của em về khung cảnh cuộc sống được miêu tả trong hai câu thơ 3, 4.
Phân tích cảm xúc, tâm trạng được nhà thơ thể hiện trong hai câu thơ 5, 6.
(văn bản: Qua Đèo Ngang - Bà Huyện Thanh Quan)
Gợi ý trả lời
Câu 1. Thể thơ → Đáp án B.
Bài thơ *Qua Đèo Ngang* gồm 8 câu, mỗi câu 7 tiếng, gieo vần, có niêm luật và phép đối chặt chẽ (câu 3 đối câu 4, câu 5 đối câu 6). Đó là đặc điểm của thể thất ngôn bát cú Đường luật.
Câu 2. Thời gian → Đáp án C.
Ngay câu mở đầu: *"Bước tới Đèo Ngang bóng xế tà"*. Hình ảnh "bóng xế tà" cho biết cảnh vật và cuộc sống con người được miêu tả vào buổi chiều (chiều tà) — thời điểm dễ gợi nỗi buồn, nỗi cô đơn, nhớ nhà.
Câu 3. Tác dụng của điệp ngữ ở hai câu đầu → Đáp án C.
Hai câu đầu: *"Cỏ cây chen đá, lá chen hoa"* điệp từ "chen". Phép điệp nhấn mạnh sự chen chúc, rậm rạp, um tùm của cỏ cây hoa lá nơi núi đèo, qua đó làm nổi bật khung cảnh thiên nhiên hoang sơ, vắng vẻ của Đèo Ngang (phương án C là phương án nêu đúng tính chất hoang sơ ấy).
Câu 4.
a) Ấn tượng về khung cảnh cuộc sống trong hai câu thơ 3, 4:
> *"Lom khom dưới núi, tiều vài chú*
> *Lác đác bên sông, chợ mấy nhà"*
- Tác giả dùng các từ láy gợi hình "lom khom", "lác đác" cùng phép đảo ngữ (đưa "lom khom", "lác đác" lên đầu câu) và những lượng từ ít ỏi "vài", "mấy".
- Nhờ đó, sự sống của con người hiện lên thưa thớt, nhỏ bé, heo hút: chỉ dăm bóng người tiều phu cúi mình dưới chân núi, lèo tèo mấy nếp nhà chợ ven sông.
- Khung cảnh tuy có bóng dáng con người nhưng không ấm áp, trù phú mà càng tô đậm thêm vẻ vắng vẻ, quạnh hiu của Đèo Ngang lúc chiều tà, chuẩn bị cho tâm trạng cô đơn ở những câu sau.
b) Cảm xúc, tâm trạng của nhà thơ trong hai câu thơ 5, 6:
> *"Nhớ nước, đau lòng, con quốc quốc*
> *Thương nhà, mỏi miệng, cái gia gia"*
- Tác giả mượn tiếng chim cuốc (quốc quốc) và chim đa đa (gia gia) kêu khắc khoải giữa chiều hôm, kết hợp phép chơi chữ (quốc = nước, gia = nhà) và điển tích (chim cuốc kêu nhớ nước) để gửi gắm tâm trạng.
- Các cụm từ "nhớ nước, đau lòng" – "thương nhà, mỏi miệng" đối nhau, trực tiếp bộc lộ nỗi nhớ nước, thương nhà da diết.
- Đó là tiếng lòng hoài cổ của một người phụ nữ nặng lòng với quá khứ, với quê hương, đồng thời thấm đượm nỗi buồn thương, cô đơn của chính nhà thơ giữa cảnh đèo heo hút, xa quê.
- Mượn cảnh ngụ tình, hai câu thơ cho thấy tâm hồn tinh tế, giàu cảm xúc và tấm lòng gắn bó với đất nước, gia đình của Bà Huyện Thanh Quan.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.