Sách bài tập Ngữ văn 8 Tập một

Giải Bài 8.2 trang 80 SBT Ngữ văn 8

Bài 5. Những câu chuyện hài   Gợi ý trả lời

Đề bài

Có bài thơ chỉ mang một giọng điệu trào phúng. Có bài thơ đồng thời mang nhiều giọng điệu trào phúng khác nhau. Để trả lời câu hỏi này, em cần nắm vững đặc điểm, dấu hiệu nhận biết các giọng điệu khác nhau của tiếng cười trào phúng trong thơ, từ đó vận dụng để tìm ra những giọng điệu khác nhau (nếu có) của tiếng cười trong mỗi bài thơ trào phúng.
(văn bản: Hỏi thăm quan tuần mất cướp – Nguyễn Khuyến)

Gợi ý trả lời

a) Nhắc lại đặc điểm, dấu hiệu nhận biết các giọng điệu của tiếng cười trào phúng

Tiếng cười trào phúng trong thơ có thể mang nhiều sắc thái (giọng điệu) khác nhau:

- Hài hước: tiếng cười nhẹ nhàng, vui vẻ, thiên về đùa cợt, mang tính giải trí.
- Mỉa mai – giễu nhại: thường dùng lối nói ngược, nói mát, tạo vẻ ngoài khen ngợi/quan tâm nhưng thực chất là chế giễu, hạ bệ đối tượng.
- Châm biếm: cười cợt gắn với sự phê phán sâu cay những thói hư tật xấu, phơi bày bản chất giả dối, lố bịch của đối tượng.
- Đả kích: tiếng cười quyết liệt, lên án mạnh mẽ những cái xấu xa, thối nát (thường nhằm vào bọn quan lại, giai cấp thống trị).

b) Vận dụng vào bài *Hỏi thăm quan tuần mất cướp* (Nguyễn Khuyến)

Đây không phải bài thơ chỉ có một giọng điệu, mà đồng thời mang nhiều giọng điệu trào phúng khác nhau, đan cài trong nhau:

- Giọng mỉa mai, giễu cợt bộc lộ ngay từ nhan đề và lời "hỏi thăm": bề ngoài tỏ ra ân cần, quan tâm chia sẻ với vị quan gặp nạn (*Tôi nghe kẻ cướp nó lèn ông… Xương già da cóc, có đau không?*), nhưng thực chất là lời nói mát, giả vờ thương cảm để chế giễu. Sự "quan tâm" quá mức ấy làm bật lên tiếng cười.

- Giọng châm biếm sâu cay: câu *"Lấy của đánh người, quân tệ nhỉ!"* bề ngoài là trách bọn cướp, nhưng ngầm ám chỉ chính vị quan tuần — kẻ ngày thường cũng "lấy của, đánh người", vơ vét của dân. Tiếng cười ở đây phơi bày bản chất tham lam, tàn nhẫn của quan lại: nạn nhân thật ra cũng là một kẻ "cướp".

- Giọng đả kích, phê phán: hai câu kết *"Thôi cũng đừng nên ki cóp nữa / Kẻo mang tiếng dại với phường ngông"* vừa là lời khuyên mỉa mai, vừa lên án thói keo kiệt, bủn xỉn và bản chất vơ vét, tích cóp của cải bất chính của tầng lớp quan lại phong kiến.

c) Kết luận

Tiếng cười trong *Hỏi thăm quan tuần mất cướp* là tiếng cười nhiều giọng điệu: hài hước – mỉa mai (ở vẻ ngoài "hỏi thăm" ân cần), chuyển thành châm biếm sâu cay và đả kích (khi phơi bày bản chất "lấy của đánh người" và thói tham lam của vị quan). Chính sự kết hợp nhiều giọng điệu ấy khiến tiếng cười vừa thâm thúy, nhẹ nhàng mà lại sắc bén, thâm trầm — đúng phong cách trào phúng của Nguyễn Khuyến.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.