Giải Bài tập 2 trang 70 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
Bằng cách đặt ra và trả lời những câu hỏi đó, em tiếp tục phát triển kĩ năng đọc một bài thơ Đường luật. Nhớ ghi đầy đủ nội dung vào nhật kí đọc sách do em tự thiết kế. Cần nhớ, việc ghi nhật kí đọc sách không chỉ để hoàn thành bài tập này mà còn giúp em chuẩn bị thông tin và ý tưởng cho tiết Đọc mở rộng tại lớp khi em được yêu cầu cùng các bạn trao đổi, thảo luận về một bài thơ Đường luật mà em yêu thích. Tham khảo mẫu nhật kí đọc sách ở bài tập 1 (tr. 69).
Gợi ý trả lời
Nhật kí đọc sách — Đọc mở rộng một bài thơ Đường luật
Em chọn bài thơ "Qua Đèo Ngang" của Bà Huyện Thanh Quan (thể thất ngôn bát cú Đường luật) để ghi nhật kí. Em thiết kế nhật kí theo dạng bảng gồm cột *Câu hỏi em đặt ra* và cột *Câu trả lời của em*, trình bày lần lượt như sau:
a) Thông tin chung về bài thơ
- *Nhan đề bài thơ là gì? Tác giả là ai?* → Bài thơ *Qua Đèo Ngang*, tác giả là Bà Huyện Thanh Quan (tên thật Nguyễn Thị Hinh), một nữ sĩ nổi tiếng thế kỉ XIX.
- *Bài thơ được viết theo thể thơ nào?* → Thể thất ngôn bát cú Đường luật: 8 câu, mỗi câu 7 chữ; gieo vần bằng ở cuối các câu 1, 2, 4, 6, 8 (tà – hoa – nhà – gia – ta); bố cục Đề – Thực – Luận – Kết; hai cặp câu Thực (3–4) và Luận (5–6) đối nhau.
b) Đề tài, cảm hứng và nội dung chính
- *Bài thơ viết về điều gì?* → Bài thơ tả cảnh Đèo Ngang lúc chiều tà và qua đó bộc lộ nỗi niềm của người lữ khách.
- *Mạch cảm xúc của bài thơ ra sao?* → Đi từ cảnh (bốn câu đầu) đến tình (bốn câu cuối): cảnh đèo hoang sơ, heo hút gợi dần lên nỗi buồn, nỗi nhớ nước thương nhà và sự cô đơn của nhà thơ.
c) Những hình ảnh, chi tiết đặc sắc
- *Những hình ảnh nào gây ấn tượng với em?* → "Cỏ cây chen đá, lá chen hoa" gợi thiên nhiên rậm rạp, hoang vu; "Lom khom dưới núi tiều vài chú / Lác đác bên sông chợ mấy nhà" gợi sự sống thưa thớt, nhỏ bé, vắng vẻ.
- *Tác giả dùng những biện pháp nghệ thuật nào?* → Phép đối chỉnh ở hai cặp câu Thực và Luận; đảo ngữ ("lom khom", "lác đác" đưa lên đầu câu); từ láy gợi hình; chơi chữ đồng âm "quốc quốc" – "con quốc" (cuốc) với nước (quốc), "gia gia" – "con đa đa" với nhà (gia); điệp từ "chen".
d) Tình cảm, tâm trạng của tác giả
- *Nhà thơ gửi gắm tâm trạng gì?* → Nỗi buồn man mác, nỗi nhớ nước thương nhà da diết ("Nhớ nước đau lòng con quốc quốc / Thương nhà mỏi miệng cái gia gia") và nỗi cô đơn tuyệt đối trước thiên nhiên rộng lớn ("Một mảnh tình riêng ta với ta").
- *Câu thơ nào thể hiện rõ nhất tâm trạng ấy?* → Câu kết "Dừng chân đứng lại trời, non, nước / Một mảnh tình riêng, ta với ta": cái mênh mông của "trời, non, nước" đối lập với "một mảnh tình riêng" bé nhỏ, cô đơn, không ai chia sẻ.
e) Cảm nhận và bài học của bản thân
- *Em thích bài thơ ở điểm nào?* → Em thích vẻ đẹp cổ điển, trang nhã và nỗi buồn sâu lắng, kín đáo rất "nữ sĩ" của bài thơ; cách dùng chơi chữ và phép đối tài tình khiến em cảm nhận rõ tình yêu quê hương, đất nước.
- *Bài thơ giúp em hiểu thêm điều gì về thơ Đường luật?* → Thơ Đường luật tuy gò bó về niêm, luật, vần, đối nhưng vẫn chuyển tải được cảm xúc tinh tế; qua việc đặt câu hỏi và tự trả lời, em biết cách đọc một bài thơ Đường luật theo các bước: nhận diện thể thơ – bố cục, phân tích hình ảnh – nghệ thuật, rồi cảm nhận tình cảm của tác giả và liên hệ bản thân.
*(Lưu ý: Em có thể thay bằng một bài thơ Đường luật khác mà em yêu thích như "Thu điếu" của Nguyễn Khuyến, "Bạn đến chơi nhà" của Nguyễn Khuyến… và ghi nhật kí theo đúng các mục trên.)*
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.