Giải Bài tập 3 trang 5 SBT Ngữ văn 7
Đề bài
NGỮ LIỆU: Mươi ngày trước, hai anh em thằng Mên đã trốn bố mẹ lội ra dải cát nổi giữa sông. […] Hai anh em thằng Mên tìm đến cái ổ chim chìa vôi. Thấy động, những con chim chìa vôi non kêu líu ríu. Hai đứa bé ý tứ quỳ xuống bên cạnh.
– Anh bảo bao giờ thì chúng nó bay được? – Thằng Mon hỏi.
– Mấy ngày nữa.
– Thế mẹ chúng đi kiếm ăn à?
– Ừ.
– Chim chìa vôi có ăn được hến không?
– Tao không biết, nhưng bố mẹ nó vẫn lội kiếm ăn ở ven sông.
– Mình bắt hến bỏ vào tổ cho chúng ăn anh nhé?
– Ừ thì đi.
Hai đứa bé đi ra mép nước. Chúng tìm những cái lỗ hang nhỏ. Trong những cái hang nhỏ ấy luôn luôn có một con hến hoặc một con trùng trục. Chỉ một loáng hai đứa đã bắt được một nắm hến. Chúng xếp những con hến dính đầy đất cát bên tổ chim. Trước khi rời dải cát, Mên nói với em nó:
– Mày không được nói cho đứa nào biết cái tổ chim này nhé. Mày mà nói tao không cho mày ra đây nữa.
(Nguyễn Quang Thiều, Bầy chim chìa vôi, in trong Mùa hoa cải bên sông, NXB Hội Nhà văn, Hà Nội, 2012, tr. 138 – 139)
Đọc đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi:
1. Đoạn trích trên nằm ở vị trí trước hay sau đoạn kể về sự việc hai anh em Mên và Mon chèo đò ra bãi cát giữa sông để cứu bầy chim chìa vôi trong SGK? Nhờ đâu em nhận biết được vị trí của đoạn trích?
2. Trong đoạn trích trên, tính cách của hai nhân vật Mên và Mon chủ yếu được nhà văn khắc hoạ qua những chi tiết nào?
3. Tìm trong đoạn trích trên một câu có thành phần trạng ngữ là một cụm từ.
4. Xác định trạng ngữ trong các câu sau:
a. Mươi ngày trước, hai anh em thằng Mên đã trốn bố mẹ lội ra dải cát nổi giữa sông.
b. Chỉ một loáng hai đứa đã bắt được một nắm hến.
Gợi ý trả lời
1. Vị trí của đoạn trích
Đoạn trích nằm ở vị trí trước đoạn kể về sự việc hai anh em Mên và Mon chèo đò ra bãi cát giữa sông để cứu bầy chim chìa vôi trong SGK.
Em nhận biết được vị trí ấy nhờ các chi tiết sau:
- Cụm từ mở đầu "Mươi ngày trước" cho thấy sự việc trong đoạn trích xảy ra từ trước đó khá lâu.
- Lúc này bầy chim chìa vôi vẫn còn non, chưa bay được: khi Mon hỏi "bao giờ thì chúng nó bay được?", Mên trả lời "Mấy ngày nữa". Trong khi đó, ở đoạn cứu chim trong SGK, bầy chim non đã sắp cứng cáp và tập bay giữa đêm nước sông dâng ngập bãi cát.
- Ở đoạn trích, dải cát giữa sông vẫn khô ráo, hai anh em còn thong thả lội ra chơi, quan sát tổ chim; còn sự việc cứu chim diễn ra trong đêm mưa, nước lũ dâng lên nhấn chìm dần bãi cát.
Những chi tiết đó cho thấy đoạn trích kể một sự việc đã xảy ra trước, làm nền để dẫn đến sự việc cứu bầy chim về sau.
2. Chi tiết khắc hoạ tính cách hai nhân vật
Tính cách của Mên và Mon chủ yếu được nhà văn khắc hoạ qua lời nói (đối thoại) và hành động, cử chỉ của hai nhân vật:
- Nhân vật Mon được thể hiện qua những lời hỏi liên tiếp, đầy quan tâm, lo lắng cho bầy chim: "bao giờ thì chúng nó bay được?", "mẹ chúng đi kiếm ăn à?", "Chim chìa vôi có ăn được hến không?" và nhất là đề nghị "Mình bắt hến bỏ vào tổ cho chúng ăn anh nhé?". Qua đó hiện lên một cậu bé hồn nhiên, ngây thơ, giàu tình yêu thương và lòng nhân hậu với loài vật.
- Nhân vật Mên được thể hiện qua những lời đáp ngắn gọn, hiểu biết hơn ("Mấy ngày nữa", "nhưng bố mẹ nó vẫn lội kiếm ăn ở ven sông"), qua quyết định dứt khoát "Ừ thì đi" và lời dặn em giữ bí mật tổ chim: "Mày không được nói cho đứa nào biết cái tổ chim này nhé.". Qua đó hiện lên một cậu bé chững chạc, ra dáng người anh, cũng rất yêu quý và biết che chở, bảo vệ bầy chim.
- Ngoài ra, cử chỉ "ý tứ quỳ xuống bên cạnh" và việc cùng nhau bắt hến, xếp hến bên tổ chim cho thấy cả hai anh em đều dịu dàng, trân trọng và yêu thương loài vật nhỏ bé.
3. Câu có thành phần trạng ngữ là một cụm từ
Câu: "Trước khi rời dải cát, Mên nói với em nó: …"
→ Trạng ngữ là cụm từ "Trước khi rời dải cát" (cụm từ chỉ thời gian).
(Có thể chọn câu khác, ví dụ: "Mươi ngày trước, hai anh em thằng Mên đã trốn bố mẹ lội ra dải cát nổi giữa sông." — trạng ngữ là cụm từ "Mươi ngày trước".)
4. Xác định trạng ngữ trong các câu
a. *Mươi ngày trước*, hai anh em thằng Mên đã trốn bố mẹ lội ra dải cát nổi giữa sông.
→ Trạng ngữ: "Mươi ngày trước" (trạng ngữ chỉ thời gian).
b. *Chỉ một loáng* hai đứa đã bắt được một nắm hến.
→ Trạng ngữ: "Chỉ một loáng" (trạng ngữ chỉ thời gian).
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.