Sách bài tập Ngữ văn 7 Tập một

Giải Bài tập 2 trang 4 SBT Ngữ văn 7

Bài 1. Bầu trời tuổi thơ   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đọc lại văn bản Bầy chim chìa vôi (từ Mùa mưa năm nay đến cứ lấy đò của ông Hảo mà đi) trong SGK (tr. 13 – 14) và trả lời câu hỏi:
1. Chỉ ra những câu văn không phải là lời của nhân vật. Em dựa vào đặc điểm nào để xác định như vậy?
2. Hai anh em Mên và Mon trò chuyện với nhau về những gì? Điều gì khiến hai bạn nhỏ đặc biệt quan tâm?
3. Qua những lời đối thoại của hai anh em Mên và Mon, em có cảm nhận như thế nào về từng nhân vật?
4. Em có thích những lời đối thoại của hai nhân vật Mên và Mon không? Vì sao?
5. Tìm trong đoạn trích trên một câu có thành phần trạng ngữ và cho biết chức năng của trạng ngữ trong câu đó.
6. Tìm từ láy và giải thích nghĩa của mỗi từ trong các câu sau:
a. Mấy ngày mưa liên miên và nước sông dâng lên rất nhanh.
Tìm từ láy và giải thích nghĩa của mỗi từ trong các câu sau:

b. Mày có nhìn thấy cái chấm đen to to ở vây nó không?

Thử thay các từ láy em đã tìm được bằng những từ ngữ đồng nghĩa.
(văn bản: Bầy chim chìa vôi (SGK Ngữ văn 7, tập một, tr. 13 – 14))

Gợi ý trả lời

## Bài tập 2 (trang 5) — Bầy chim chìa vôi

Câu 1. Những câu văn không phải là lời của nhân vật

Trong đoạn trích, bên cạnh lời đối thoại của Mên và Mon còn có những câu lời của người kể chuyện, ví dụ các câu giới thiệu, miêu tả, thuật lại như: *"Mùa mưa năm nay nước sông dâng lên nhanh…"*, *"Thằng Mên hỏi lại, giọng nó ráo hoảnh như đã thức từ lâu lắm rồi"*, *"Hai anh em nằm im…"*

→ Em dựa vào hai đặc điểm để xác định:
- Những câu đó không có dấu gạch ngang đầu dòng (dấu hiệu đánh dấu lời nói trực tiếp của nhân vật).
- Về nội dung, đó là lời thuật lại, miêu tả, giới thiệu sự việc và nhân vật, chứ không phải lời nói thốt ra từ miệng Mên hay Mon.

Câu 2. Hai anh em trò chuyện về điều gì? Điều gì khiến hai bạn đặc biệt quan tâm?

Mên và Mon trò chuyện về:
- Trời mưa suốt mấy ngày, nước sông đang dâng lên rất nhanh.
- Bầy chim chìa vôi làm tổ, đẻ con ngay trên dải cát (bãi cát) nổi giữa sông.
- Lo rằng bầy chim non chưa biết bay, nếu nước ngập bãi cát thì chúng sẽ bị chết đuối; rồi bàn nhau lấy đò ra cứu ("cứ lấy đò của ông Hảo mà đi").

→ Điều khiến hai bạn đặc biệt quan tâm chính là số phận của bầy chim chìa vôi non: liệu chúng có kịp bay vào bờ, có bị nước lũ nhấn chìm hay không.

Câu 3. Cảm nhận về từng nhân vật qua lời đối thoại

- Mon: hồn nhiên, giàu tình thương; cậu trằn trọc không ngủ được, liên tục gặng hỏi anh vì lo cho bầy chim. Đó là một tâm hồn trong sáng, nhân hậu, biết yêu thương loài vật.
- Mên: là anh nên chững chạc, ra dáng người lớn hơn (bảo em ngủ đi, trấn an em), nhưng thực ra cậu cũng lo lắng không kém và tỏ ra quyết đoán khi đưa ra quyết định cứu bầy chim.

→ Cả hai anh em đều có tấm lòng nhân hậu, trái tim nhạy cảm, biết yêu thương và trân trọng sự sống.

Câu 4. Em có thích những lời đối thoại của Mên và Mon không? Vì sao?

Em rất thích những lời đối thoại ấy, vì:
- Lời thoại tự nhiên, hồn nhiên, ngộ nghĩnh, đúng với ngôn ngữ và tâm lí của những đứa trẻ nông thôn.
- Qua đó bộc lộ tình cảm trong sáng, tấm lòng nhân hậu, biết lo lắng, yêu thương loài vật của hai bạn nhỏ.
- Đọc lên thấy đáng yêu và cảm động, khiến người đọc thêm quý mến hai nhân vật.

Câu 5. Câu có trạng ngữ và chức năng của trạng ngữ

Ví dụ câu: *"Khoảng hai giờ sáng, Mon tỉnh giấc."*
- Trạng ngữ: "Khoảng hai giờ sáng".
- Chức năng: chỉ thời gian, bổ sung thông tin cho biết sự việc (Mon tỉnh giấc) diễn ra vào lúc nào.

*(Có thể chọn câu khác, ví dụ "Mùa mưa năm nay, nước sông dâng lên rất nhanh." — trạng ngữ "Mùa mưa năm nay" cũng chỉ thời gian.)*

Câu 6. Tìm từ láy, giải thích nghĩa và thay bằng từ đồng nghĩa

a. *Mấy ngày mưa liên miên và nước sông dâng lên rất nhanh.*
- Từ láy: liên miên.
- Nghĩa: kéo dài liên tục, nối tiếp nhau không dứt (mưa liên miên = mưa kéo dài hết ngày này sang ngày khác, không ngớt).
- Thay bằng từ đồng nghĩa: *Mấy ngày mưa liên tục / triền miên / không ngớt / dầm dề và nước sông dâng lên rất nhanh.*

b. *Mày có nhìn thấy cái chấm đen to to ở vây nó không?*
- Từ láy: to to (láy toàn bộ của "to").
- Nghĩa: hơi to, khá to — mức độ to vừa phải, giảm nhẹ hơn so với "to", mang sắc thái hồn nhiên của lời trẻ con.
- Thay bằng từ đồng nghĩa: *Mày có nhìn thấy cái chấm đen khá to / hơi to / to vừa ở vây nó không?*

→ Nhận xét: Khi thay các từ láy bằng từ đồng nghĩa, câu vẫn giữ được nghĩa cơ bản, nhưng mất đi sắc thái gợi hình, gợi cảm và vẻ tự nhiên, hồn nhiên vốn có của từ láy.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.