Giải Bài tập 1 - 2 trang 42 SBT Ngữ văn 7
Đề bài
Cây mận nhỏ có cảnh ngộ như thế nào và đã bị đối xử ra sao? Nêu những chi tiết có thể cho biết điều này.
Sự đồng cảm của nhà thơ đối với cây mận đã được bộc lộ như thế nào? Hãy tìm trong bản dịch những căn cứ cho phép em nêu nhận xét như vậy.
(văn bản: Cây mận - Béc-tôn Brếch (Bertolt Brecht), Nguyễn Quân dịch)
Gợi ý trả lời
Bài tập 1. Cảnh ngộ của cây mận nhỏ và cách nó bị đối xử
a) *Cảnh ngộ đáng thương của cây mận:*
- Cây mận trong sân thật nhỏ bé, còi cọc, đến mức "ai thấy cũng thương" – nhìn vào gần như khó tin đó là một cái cây đang sống.
- Cây không sao lớn lên được, dù bản thân nó rất khao khát vươn cao ("Cây con không lớn nổi / Mà nó muốn lớn ghê").
- Nguyên nhân là thiếu ánh sáng mặt trời: cây mọc nơi khuất, ít nắng nên không đủ điều kiện để phát triển ("Chẳng làm sao lớn được / Vì ít ánh mặt trời").
- Cây chưa bao giờ ra quả – điều lẽ ra là của một cây mận bình thường ("Vì chẳng có quả bao giờ"), khiến người ta khó mà tin nó đúng là cây mận.
b) *Cây bị đối xử ra sao:*
- Cây bị quây kín bằng một hàng rào chắn xung quanh ("Có rào chắn xung quanh / Để không ai giẫm phải"). Hàng rào ấy tuy mang ý bảo vệ khỏi bị giẫm đạp, nhưng đồng thời khiến cây bị bó buộc, tù túng trong một không gian chật hẹp.
- Cây bị đặt ở nơi thiếu nắng, thiếu điều kiện sống, nên cứ mãi nhỏ bé, không được chăm chút để có thể lớn khôn, đơm hoa kết trái.
→ Những chi tiết cho biết điều này: *"Nhỏ nhoi ai thấy cũng thương"; "Có rào chắn xung quanh / Để không ai giẫm phải"; "Cây con không lớn nổi"; "Vì ít ánh mặt trời"; "Vì chẳng có quả bao giờ".*
Bài tập 2. Sự đồng cảm của nhà thơ đối với cây mận
Tình cảm xót thương, đồng cảm của nhà thơ được bộc lộ khá rõ qua nhiều chi tiết trong bản dịch:
a) *Qua cách nhìn trìu mến, thương cảm:* Nhà thơ không dửng dưng mà nhìn cây bằng ánh mắt ái ngại, yêu thương – "Nhỏ nhoi ai thấy cũng thương". Lời thơ như một tiếng thở dài cảm thông trước số phận bé mọn, thiệt thòi của cây.
b) *Qua sự thấu hiểu khát vọng của cây:* Nhà thơ nhận ra ở cái cây còi cọc ấy một ước muốn mãnh liệt được lớn lên – "Mà nó muốn lớn ghê". Phải thực sự quan sát và đồng cảm, nhà thơ mới "đọc" được nỗi khao khát thầm lặng bên trong cây.
c) *Qua thái độ tin tưởng, khẳng định giá trị của cây:* Dù cây nhỏ bé, không quả, khiến người ta nghi ngờ, nhà thơ vẫn một mực tin và công nhận đó đúng là một cây mận – "Nhưng đúng là cây mận / Cứ xem lá thì biết". Nhà thơ không đánh giá cây qua dáng vẻ bé nhỏ hay việc nó chưa ra quả, mà tin vào bản chất, phẩm chất bên trong của nó.
→ Căn cứ trong bản dịch: *"Nhỏ nhoi ai thấy cũng thương"* (xót thương); *"Mà nó muốn lớn ghê"* (thấu hiểu khát vọng); *"Nhưng đúng là cây mận / Cứ xem lá thì biết"* (tin tưởng, trân trọng bản chất của cây).
→ Nhận xét: Qua hình ảnh cây mận, nhà thơ gửi gắm niềm cảm thông với những thân phận nhỏ bé, thiệt thòi, thiếu điều kiện sống, đồng thời thể hiện niềm tin yêu, trân trọng đối với giá trị và sức sống tiềm tàng của chúng.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.