Giải Viết - Bài tập 2 trang 28 SBT Ngữ văn 10
Đề bài
Việc vận dụng các thể thơ dân tộc trên sân khấu chèo hoặc tuồng (thể hiện qua một trích đoạn đã học hoặc đã đọc).
Bạn cần phải chuẩn bị những gì và trả lời những câu hỏi cơ bản nào khi thực hiện đề tài nói trên?
Gợi ý trả lời
Đây là đề tài cho một bài báo cáo nghiên cứu nhỏ (dạng viết báo cáo kết quả nghiên cứu về một vấn đề văn học). Để thực hiện tốt đề tài *"Việc vận dụng các thể thơ dân tộc trên sân khấu chèo hoặc tuồng (qua một trích đoạn đã học/đã đọc)"*, cần chuẩn bị và trả lời các câu hỏi cơ bản sau:
### a) Những việc cần chuẩn bị
1. Xác định phạm vi và ngữ liệu nghiên cứu
- Chọn một trích đoạn chèo hoặc tuồng cụ thể đã học hoặc đã đọc để làm đối tượng khảo sát, ví dụ: trích đoạn chèo *Xúy Vân giả dại* (vở *Kim Nham*), hoặc trích đoạn tuồng *Mắc mưu Thị Hến* (vở *Nghêu, Sò, Ốc, Hến*).
- Có trong tay văn bản (kịch bản) của trích đoạn để trực tiếp đọc, trích dẫn và phân tích.
2. Thu thập, đọc tư liệu nền
- Ôn lại kiến thức về các thể thơ dân tộc: lục bát, song thất lục bát, nói lối/văn nói, cũng như làn điệu hát (sắp, hề, nam, khách…) — nắm vững đặc điểm về số tiếng, cách gieo vần, ngắt nhịp, phối thanh của từng thể.
- Tìm hiểu đặc trưng của nghệ thuật chèo/tuồng: tính tổng hợp (nói, hát, múa, diễn), tính ước lệ, nguồn gốc dân gian — để lý giải vì sao các thể thơ dân tộc lại phù hợp.
- Tham khảo thêm sách báo, tư liệu phê bình về chèo/tuồng (ghi rõ nguồn để lập danh mục tài liệu tham khảo).
3. Đọc kĩ ngữ liệu và lập hồ sơ dẫn chứng
- Đọc trích đoạn, nhận diện và đánh dấu những câu, đoạn được viết theo các thể thơ dân tộc.
- Lập phiếu ghi chép / bảng thống kê: mỗi dẫn chứng ghi rõ thuộc thể thơ nào, vị trí, hình thức thể hiện (lời hát, lời ngâm, lời nói lối…).
4. Lập đề cương báo cáo gồm: lí do – mục đích nghiên cứu, nội dung khảo sát (các thể thơ được dùng, cách dùng, tác dụng), kết luận và tài liệu tham khảo.
###
b) Những câu hỏi cơ bản cần trả lời
- Trong trích đoạn, những thể thơ dân tộc nào được vận dụng? (lục bát, song thất lục bát, nói lối…).
- Các thể thơ ấy được vận dụng như thế nào? Xuất hiện ở đâu, dưới hình thức nào (lời hát, lời ngâm, lời thoại), có được giữ nguyên hay biến đổi, sáng tạo so với thể thơ gốc (biến thể, xen câu, phá cách về vần – nhịp) để phù hợp với việc hát, diễn?
- Việc vận dụng đó có tác dụng, ý nghĩa gì? (tạo tính nhạc, dễ hát – dễ thuộc – dễ nhớ; khắc họa tâm trạng, tính cách nhân vật; biểu đạt nội dung; thể hiện tính dân tộc, chất dân gian của nghệ thuật sân khấu truyền thống).
- Từ trường hợp cụ thể, có thể rút ra kết luận chung gì về mối quan hệ giữa thơ ca dân tộc và sân khấu chèo/tuồng?
> Khi viết báo cáo, cần dẫn chứng trực tiếp từ trích đoạn cho mỗi nhận định và trích dẫn, chú thích nguồn tài liệu đầy đủ, trung thực.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.