Sách bài tập Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài 4 trang 28 SBT Ngữ văn 10

Bài 6. – Đọc mở rộng: Hồn thiêng đưa đường   Gợi ý trả lời

Đề bài

Có nhiều phân cảnh trong các vở chèo cổ được biểu diễn trên sân khấu như một tác phẩm độc lập: Xã trưởng – Mẹ Đốp, Lão Say, Cu Sứt, Thầy bói đi chợ,… Người xem có thể thưởng thức trọn vẹn cái hay của chúng mà không cần nắm được toàn bộ tích trò (tích truyện) của vở diễn. Hiện tượng này liên quan đến nhận định nào trong đoạn trích trên? Vì sao bạn xác định như vậy?
(văn bản: Chèo (Popular theatre) - Hữu Ngọc, Lady Borton (Chủ biên), NXB Thế giới, Hà Nội, 2008, tr. 21 – 22)

Gợi ý trả lời

Nhận định mà hiện tượng trên liên quan đến: đó là nhận định về kết cấu (cấu trúc) của chèo – kết cấu tự sự, mang tính liên hoàn, lỏng lẻo, gồm nhiều lớp (màn) trò tương đối độc lập, chứ không phải kết cấu kịch chặt chẽ xoay quanh một xung đột tập trung xuyên suốt như kịch phương Tây.

Vì sao xác định như vậy:

a) Hiện tượng nêu trong đề là: nhiều phân cảnh (Xã trưởng – Mẹ Đốp, Lão Say, Cu Sứt, Thầy bói đi chợ,…) được tách ra, diễn riêng như một tác phẩm độc lập, và người xem vẫn thưởng thức trọn vẹn cái hay của chúng mà không cần nắm toàn bộ tích trò. Khả năng "cắt ra diễn riêng" này chỉ có được khi bản thân vở chèo không được xây dựng theo nguyên tắc kịch tính tập trung – tức là các sự kiện không bị ràng buộc vào một chuỗi nhân – quả liền mạch, chặt chẽ.

b) Chèo cổ được kết cấu theo lối tự sự – liên hoàn: cốt truyện (tích trò) được triển khai thành nhiều lớp trò nối tiếp, mỗi lớp có tính hoàn chỉnh tương đối về nội dung và sức hấp dẫn riêng (gây cười, châm biếm, trữ tình…). Chính đặc điểm "các lớp trò có tính độc lập tương đối" này là cơ sở lí thuyết cho hiện tượng tách cảnh diễn riêng mà đề nêu.

c) Do đó, hiện tượng được mô tả chính là biểu hiện thực tiễn trên sân khấu của nhận định về đặc trưng kết cấu chèo trong đoạn trích: vì kết cấu không chặt theo xung đột trung tâm, nên từng mảng/lớp trò có thể đứng một mình mà vẫn trọn vẹn giá trị nghệ thuật.

*(Lưu ý: cần đối chiếu với đúng câu chữ nhận định in trong đoạn trích “Chèo” của Hữu Ngọc – Lady Borton ở trang 21–22 để trích dẫn nguyên văn câu tương ứng; nội dung cốt lõi của nhận định đó là về kết cấu tự sự – liên hoàn, các lớp trò tương đối độc lập của chèo.)*

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.