Sách bài tập Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài tập 4 trang 26 SBT Ngữ văn 10

Bài 5. Tích trò sân khấu dân gian   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đọc lại văn bản Múa rối nước – hiện đại soi bóng tiền nhân trong SGK Ngữ văn 10, tập một (tr. 137 – 139) và trả lời các câu hỏi:

1. Nhan đề văn bản đã tạo nên sự hấp dẫn như thế nào với người đọc?
2. Nội dung hai câu đầu của phần sa-pô tập trung nhấn mạnh điều gì? Tại sao người viết lại quan tâm đến điều đó?

3. Từ những thông tin được trình bày trong văn bản, hãy lập một bảng tra cứu về nghệ thuật múa rối nước với sự chú thích ngắn gọn về các từ, cụm từ như: nhà rối (thuỷ đình), buồng trò, con rối, sào, dây, âm nhạc,... (Lưu ý: có thể tìm đọc thêm các tài liệu liên quan để có được bảng tra cứu đầy đủ theo cách nhìn nhận của mỗi cá nhân).

4. Theo bạn, ý tưởng "hiện đại soi bóng tiền nhân" đã được tác giả triển khai qua những thông tin cụ thể nào? Hãy nêu nhận xét về cách triển khai đó.

5. Bạn hiểu như thế nào về sự trăn trở của những người yêu nghệ thuật múa rối nước được đề cập ở cuối văn bản? Bạn có thể góp thêm ý kiến gì về vấn đề này?
(văn bản: Múa rối nước – hiện đại soi bóng tiền nhân, Ngữ văn 10, tập một (tr. 137 – 139))

Gợi ý trả lời

## Bài tập 4 (trang 27) — Đọc văn bản *Múa rối nước – hiện đại soi bóng tiền nhân*

### Câu 1. Sức hấp dẫn của nhan đề

Nhan đề *Múa rối nước – hiện đại soi bóng tiền nhân* hấp dẫn người đọc ở mấy điểm:

- Nêu trực tiếp đối tượng: cụm "múa rối nước" cho biết ngay văn bản viết về một loại hình nghệ thuật sân khấu dân gian độc đáo, khơi gợi sự chú ý và niềm tự hào của người đọc Việt Nam.
- Chứa một ẩn dụ gợi mở: cụm "hiện đại soi bóng tiền nhân" dùng hình ảnh "soi bóng" để nói về mối quan hệ giữa *hiện tại* và *quá khứ*, giữa thế hệ hôm nay và cha ông (tiền nhân). Hình ảnh ấy vừa giàu chất thơ, vừa hàm súc.
- Đặt ra một vấn đề để suy ngẫm: nhan đề gợi câu hỏi "nghệ thuật truyền thống được tiếp nối, làm mới trong đời sống hiện đại như thế nào?". Chính sự kết hợp giữa cái cổ truyền (rối nước, tiền nhân) và cái đương đại (hiện đại) tạo nên độ "vênh" thú vị, kích thích người đọc muốn tìm hiểu nội dung bên trong.

→ Nhan đề vừa thông tin, vừa gợi cảm xúc và đặt vấn đề, nhờ đó tạo được sức lôi cuốn.

### Câu 2. Nội dung hai câu đầu của phần sa-pô

- Điều được nhấn mạnh: hai câu đầu của sa-pô tập trung khẳng định múa rối nước là một loại hình nghệ thuật sân khấu dân gian độc đáo, riêng có của Việt Nam, ra đời và gắn bó với nền văn minh lúa nước, với đời sống của người nông dân vùng đồng bằng Bắc Bộ.
- Vì sao người viết quan tâm:
- Thứ nhất, nêu ngay tính "độc nhất vô nhị" ấy để khẳng định giá trị và bản sắc dân tộc của loại hình nghệ thuật này — đây là niềm tự hào văn hóa, là "di sản" của cha ông.
- Thứ hai, việc nhấn mạnh nguồn gốc độc đáo ngay từ đầu sẽ định hướng cho toàn bộ nội dung văn bản: từ cái gốc truyền thống ấy mới có cơ sở để nói tiếp chuyện gìn giữ, kế thừa và làm mới trong thời hiện đại (đúng với tinh thần nhan đề "hiện đại soi bóng tiền nhân").

### Câu 3. Bảng tra cứu về nghệ thuật múa rối nước

| Từ / cụm từ | Chú thích ngắn gọn |
|---|---|
| Nhà rối (thuỷ đình) | Công trình kiến trúc dựng trên mặt nước (ao, hồ), là "sân khấu" của múa rối nước; thường mô phỏng mái đình, chùa — nơi diễn ra buổi biểu diễn. |
| Buồng trò | Phần phía sau tấm mành của thuỷ đình, nơi các nghệ nhân đứng (ngâm mình dưới nước) để điều khiển con rối mà khán giả không nhìn thấy. |
| Con rối | Quân rối được tạc, đẽo (thường bằng gỗ sung nhẹ, không thấm nước), sơn vẽ, tạo hình các nhân vật, con vật; là "diễn viên" trên mặt nước. |
| Sào | Thanh (gậy) dài dùng để chống, đẩy và điều khiển con rối di chuyển trên mặt nước — bộ máy điều khiển kiểu "sào". |
| Dây | Hệ thống dây luồn kín dưới nước, giúp nghệ nhân giật, kéo để con rối cử động tay, chân, đầu… — bộ máy điều khiển kiểu "dây". |
| Âm nhạc | Phần nhạc đệm (trống, mõ, tù và, đàn, sáo, hát chèo, ca dao…) tạo không khí, dẫn dắt tích trò và hòa cùng động tác của con rối. |
| Mặt nước | Vừa là sân khấu vừa là "tấm phông" đặc trưng, giúp che giấu bộ máy điều khiển và tạo hiệu ứng sóng nước sinh động. |
| Tích trò | Các câu chuyện, màn diễn (cảnh sinh hoạt, lễ hội, truyền thuyết…) được tái hiện qua con rối. |

*(Lưu ý: bảng trên dựa vào thông tin trong văn bản; mỗi cá nhân có thể bổ sung thêm từ các tài liệu liên quan để bảng đầy đủ hơn.)*

### Câu 4. Ý tưởng "hiện đại soi bóng tiền nhân"

- Được triển khai qua các thông tin cụ thể:
- Nghệ thuật múa rối nước hôm nay vẫn giữ nguyên những yếu tố cốt lõi của cha ông: thuỷ đình, con rối gỗ, bộ máy sào – dây, âm nhạc dân gian, các tích trò quen thuộc.
- Đồng thời, người làm nghề thời hiện đại đã tiếp thu, cải tiến và quảng bá: đổi mới cách tạo hình con rối, nội dung biểu diễn, kỹ thuật sân khấu – ánh sáng, đưa múa rối nước ra sân khấu lớn và ra nước ngoài, giới thiệu với bạn bè quốc tế, gắn với du lịch.
- Những nỗ lực đó cho thấy thế hệ hôm nay đang "soi" vào di sản của "tiền nhân" để vừa kế thừa vừa phát triển.
- Nhận xét về cách triển khai: tác giả triển khai theo hướng đối chiếu – nối kết giữa truyền thống và hiện đại, lấy cái gốc cổ truyền làm nền rồi chỉ ra sự tiếp nối trong đời sống đương đại. Cách trình bày mạch lạc, giàu sức thuyết phục, làm nổi bật thông điệp: giá trị truyền thống không mất đi mà được tiếp tục "soi bóng", sống dậy trong hiện tại.

### Câu 5. Sự trăn trở của những người yêu nghệ thuật múa rối nước

- Cách hiểu: ở cuối văn bản, sự trăn trở của những người yêu nghệ thuật múa rối nước là nỗi lo lắng cho việc bảo tồn và phát triển loại hình này: làm sao gìn giữ được bản sắc, tinh hoa của cha ông trước nguy cơ mai một; làm sao vừa đổi mới để hấp dẫn khán giả hôm nay (nhất là giới trẻ) mà không đánh mất cái hồn cốt dân gian; đồng thời là nỗi lo về thế hệ nghệ nhân kế tục và chỗ đứng của nghệ thuật này trong đời sống hiện đại.
- Góp thêm ý kiến (gợi ý):
- Đào tạo, truyền nghề cho lớp nghệ nhân trẻ, có chính sách đãi ngộ để giữ nghề.
- Đưa múa rối nước vào nhà trường, hoạt động trải nghiệm để thế hệ trẻ hiểu và yêu thích.
- Gắn với du lịch văn hóa, quảng bá trên các phương tiện truyền thông, mạng xã hội để lan tỏa rộng rãi.
- Đổi mới có chọn lọc: tiếp thu công nghệ, kỹ thuật sân khấu hiện đại nhưng giữ vững giá trị cốt lõi truyền thống — đúng tinh thần "hiện đại soi bóng tiền nhân".

*(Đây là dạng câu hỏi nêu suy nghĩ, học sinh có thể trình bày quan điểm riêng miễn là hợp lí và bám sát văn bản.)*

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.