Sách bài tập Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Bài tập 2 trang 13 SBT Ngữ văn 10

Bài 8. Thế giới đa dạng của thông tin   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đọc lại văn bản Tính cách của cây trong SGK Ngữ văn 10, tập hai (tr. 96 – 98) và trả lời các câu hỏi:

1. Tóm tắt những thông tin chính được trình bày trong văn bản và chỉ ra trình tự sắp xếp các thông tin đó.

2. Vì sao tác giả cho rằng cây có tính cách? Tính cách của cây được biểu hiện như thế nào?

3. Tác giả quan sát và phân tích tính cách của cây từ điểm nhìn nào? Việc sử dụng điểm nhìn đó có tác dụng gì?

4. Yếu tố miêu tả có vai trò gì trong văn bản này?

5. Thông điệp tác giả muốn truyền tải trong văn bản này là gì?

6. Các thông tin, dữ liệu tác giả trình bày trong văn bản được lấy từ đâu? Thông tin đó có đáng tin cậy không? Vì sao bạn đánh giá như vậy?

7. Văn bản gợi cho bạn suy nghĩ gì về cách ứng xử cần có của con người với cây cối?

8. Theo bạn, cây cối có cảm xúc, suy nghĩ hay không? Nó có thể cảm nhận nỗi đau hay không?
(văn bản: Tính cách của cây (SGK Ngữ văn 10, tập hai, tr. 96 – 98))

Gợi ý trả lời

Câu 1. Tóm tắt thông tin chính và trình tự sắp xếp

a) Những thông tin chính trong văn bản:
- Giới thiệu vấn đề: cây cối cũng có "tính cách" riêng, giống như con người hay loài vật, điều mà con người thường không để ý.
- Biểu hiện cụ thể của "tính cách" ở cây: cùng một loài, trồng cạnh nhau trong cùng điều kiện, nhưng mỗi cây lại ứng xử khác nhau trước mùa thu, trước giá rét, trước việc rụng lá (có cây rụng lá sớm, giữ an toàn; có cây "liều lĩnh" giữ lá lâu để quang hợp thêm).
- Lí giải nguyên nhân: sự khác biệt này không chỉ do điều kiện môi trường mà còn do bản thân mỗi cây – tức là mỗi cá thể cây có "cá tính", có chiến lược sống riêng.
- Suy ngẫm mở rộng: từ hiện tượng đó, tác giả cho thấy đời sống của cây phong phú, bí ẩn và đáng được con người tôn trọng, tìm hiểu.

b) Trình tự sắp xếp thông tin: văn bản được trình bày theo trình tự lô-gíc (quan hệ nhân – quả, từ hiện tượng đến bản chất): nêu hiện tượng quan sát được → mô tả các biểu hiện cụ thể → phân tích, lí giải nguyên nhân → rút ra nhận định khái quát về "tính cách" của cây. Cách sắp xếp này giúp người đọc đi từ điều dễ thấy đến điều sâu xa, tăng sức thuyết phục.

Câu 2. Vì sao tác giả cho rằng cây có tính cách? Tính cách ấy biểu hiện thế nào?

- Tác giả cho rằng cây có tính cách vì qua quan sát, ông nhận thấy những cây cùng loài, cùng tuổi, mọc cạnh nhau trong cùng điều kiện đất đai, khí hậu, ánh sáng nhưng lại phản ứng khác nhau trước cùng một tác động của tự nhiên. Nếu mọi khác biệt chỉ do môi trường thì những cây này phải giống hệt nhau; thực tế chúng không giống nhau, nghĩa là sự khác biệt đến từ chính mỗi cá thể – đó là điều tác giả gọi là "tính cách".
- Biểu hiện của tính cách:
+ Thời điểm rụng lá vào mùa thu khác nhau: có cây thận trọng, rụng lá sớm để tránh rủi ro khi tuyết nặng và giá rét ập đến; có cây "mạo hiểm", giữ lá lâu hơn để tận dụng ánh sáng quang hợp thêm, dù phải chấp nhận nguy cơ gãy cành.
+ Qua đó bộc lộ hai kiểu "cá tính": kiểu cẩn trọng, an toàn và kiểu liều lĩnh, ưa mạo hiểm – tương tự như sự khác nhau về tính cách ở con người.

Câu 3. Điểm nhìn quan sát và tác dụng

- Tác giả quan sát, phân tích tính cách của cây từ điểm nhìn của một người quan sát trực tiếp, gần gũi và lâu dài với rừng cây – một nhà nghiên cứu/người trông coi rừng nhìn cây bằng con mắt khoa học nhưng đồng thời đầy thiện cảm, đặt mình vào "vị trí" của cây (nhân hóa cây như một sinh thể có đời sống riêng).
- Tác dụng:
+ Giúp những quan sát trở nên cụ thể, tỉ mỉ, đáng tin cậy vì xuất phát từ trải nghiệm thực tế nhiều năm.
+ Khiến cây hiện lên sinh động, gần gũi như một thực thể có "cá tính", lôi cuốn người đọc, gợi sự đồng cảm.
+ Thể hiện thái độ trân trọng, yêu mến thiên nhiên của tác giả, từ đó dễ truyền cảm hứng và thông điệp tới người đọc.

Câu 4. Vai trò của yếu tố miêu tả

- Yếu tố miêu tả (tả cây rụng lá, tả màu sắc mùa thu, tả cách cây ứng xử trước giá rét…) tuy nằm trong một văn bản thông tin nhưng giữ vai trò quan trọng:
+ Làm cho các thông tin, dữ liệu trở nên cụ thể, trực quan, dễ hình dung, tránh khô khan, trừu tượng.
+ Tăng sức hấp dẫn, sinh động cho văn bản, giúp người đọc như được tận mắt chứng kiến điều tác giả nói.
+ Hỗ trợ làm nổi bật luận điểm (cây có tính cách) bằng những chi tiết có thể quan sát được, nhờ đó tăng tính thuyết phục.

Câu 5. Thông điệp của văn bản

- Thông điệp chính: Cây cối không phải là những vật vô tri giống hệt nhau mà là những sinh thể sống phong phú, mỗi cây có "cá tính", có đời sống riêng. Vì vậy, con người cần thay đổi cách nhìn, biết quan sát, tìm hiểu, tôn trọng và yêu quý, bảo vệ thế giới cây cối – thiên nhiên quanh mình.

Câu 6. Nguồn thông tin và độ tin cậy

- Nguồn thông tin, dữ liệu trong văn bản chủ yếu lấy từ những quan sát, trải nghiệm thực tế trực tiếp của chính tác giả trong quá trình gắn bó, chăm sóc, nghiên cứu rừng cây lâu năm, kết hợp với hiểu biết khoa học về đời sống thực vật.
- Thông tin đó đáng tin cậy, vì:
+ Xuất phát từ quan sát trực tiếp, lâu dài, lặp lại nhiều lần chứ không phải suy đoán cảm tính.
+ Có cơ sở khoa học (so sánh những cây cùng loài, cùng điều kiện để loại trừ yếu tố môi trường, từ đó rút ra kết luận).
+ Tác giả là người có chuyên môn và kinh nghiệm thực tế về rừng.
(Người đọc vẫn nên lưu ý: cách gọi cây có "tính cách" mang tính nhân hóa, là một cách diễn đạt để làm rõ hiện tượng khác biệt giữa các cá thể, không nên hiểu máy móc.)

Câu 7. Suy nghĩ về cách ứng xử của con người với cây cối

- Văn bản gợi cho tôi suy nghĩ rằng con người cần ứng xử với cây cối một cách trân trọng, có hiểu biết và trách nhiệm:
+ Không xem cây là vật vô tri để khai thác, chặt phá tùy tiện.
+ Biết quan sát, lắng nghe, tìm hiểu đời sống của cây để chung sống hài hòa với thiên nhiên.
+ Có ý thức bảo vệ, chăm sóc cây xanh, giữ gìn rừng, góp phần bảo vệ môi trường sống chung. Đây cũng là biểu hiện của lối sống nhân văn và bền vững.

Câu 8. Cây cối có cảm xúc, suy nghĩ hay cảm nhận nỗi đau không? (quan điểm của người viết)

- Đây là câu hỏi mở, cần nêu ý kiến riêng và lí lẽ. Có thể trình bày quan điểm như sau:
- Theo tôi, cây cối không có cảm xúc và suy nghĩ theo nghĩa giống con người (vì cây không có hệ thần kinh và bộ não như động vật), nhưng chúng có những phản ứng tinh tế với môi trường – ví dụ phản ứng với ánh sáng, nhiệt độ, tổn thương, có thể "báo động" và tự bảo vệ. Vì vậy, nói cây "cảm nhận" môi trường theo cách riêng của chúng là có cơ sở, còn nói cây "đau" hay "suy nghĩ" như con người thì chủ yếu là cách nói nhân hóa, giàu hình ảnh.
- Dù hiểu theo cách nào, điều quan trọng rút ra là: cây là những sinh thể sống đáng được tôn trọng, và con người nên đối xử với chúng bằng sự quan tâm, nâng niu. (Học sinh có thể bày tỏ quan điểm khác, miễn là lí giải hợp lí, có dẫn chứng.)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.