Sách bài tập Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Bài 3 trang 10 SBT Ngữ văn 10

Đọc hiểu văn bản (Mùa lá rụng trong vườn – Ma Văn Kháng)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Phân tích ý nghĩa những lời tâm sự của ông Bằng trước bàn thờ gia tiên.
(văn bản: Mùa lá rụng trong vườn – Ma Văn Kháng (NXB Phụ nữ, Hà Nội, 1987, tr. 68–69))

Gợi ý trả lời

Phân tích ý nghĩa những lời tâm sự của ông Bằng trước bàn thờ gia tiên trong đoạn trích *Mùa lá rụng trong vườn* (Ma Văn Kháng).

a) Hoàn cảnh cất lên những lời tâm sự

Những lời tâm sự của ông Bằng vang lên vào khoảnh khắc thiêng liêng nhất của năm: chiều ba mươi Tết, khi cả gia đình tề tựu đông đủ làm lễ cúng tất niên, mời ông bà tổ tiên về ăn Tết cùng con cháu. Đứng trước bàn thờ nghi ngút khói hương, ông Bằng — người cha, người ông, trụ cột tinh thần của gia đình — "thoáng một cái, như quên hết xung quanh và bản thể", lòng trào lên bao xúc động. Chính không khí trang nghiêm, ấm cúng của phút giao thời đã khơi dậy trong ông mạch nguồn tình cảm hướng về cội nguồn, khiến ông thầm thì khấn vái, giãi bày với người đã khuất.

b) Nội dung và ý nghĩa những lời tâm sự

*Thứ nhất, đó là lời tri ân, tưởng nhớ tổ tiên, ông bà, cha mẹ đã khuất.* Trong giây phút ấy, ông Bằng như được sống lại trong dòng chảy quá khứ: hình ảnh những người thân đã mất lần lượt hiện về. Lời khấn của ông là tiếng lòng biết ơn công sinh thành, dưỡng dục, là sự nối kết giữa người sống và người đã khuất, giữa hiện tại và quá khứ. Qua đó, nhà văn khẳng định đạo lí "uống nước nhớ nguồn", lòng hiếu nghĩa thủy chung — nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam.

*Thứ hai, đó là nỗi niềm thương nhớ người vợ đã mất khôn nguôi.* Đứng trước bàn thờ, ông Bằng đặc biệt xúc động khi nghĩ đến người vợ hiền. Những lời tâm sự thầm lặng ấy cho thấy một tình nghĩa vợ chồng sâu nặng, thủy chung, một trái tim vẫn vẹn nguyên yêu thương dù người bạn đời đã đi xa. Nỗi nhớ ấy vừa riêng tư, cảm động, vừa làm nổi bật vẻ đẹp tâm hồn giàu tình cảm của nhân vật.

*Thứ ba, đó là lời gửi gắm, nhắn nhủ về sự tiếp nối giữa các thế hệ.* Lời khấn của ông Bằng không chỉ hướng về quá khứ mà còn hàm chứa niềm mong mỏi con cháu giữ gìn gia phong, nền nếp, đạo lí gia đình. Khoảnh khắc ông đứng trước bàn thờ, phía sau là con cháu kính cẩn, chính là biểu tượng cho sự gắn bó, tiếp nối thiêng liêng của các thế hệ trong một gia đình, rộng hơn là của cả cộng đồng, dân tộc.

c) Giá trị nghệ thuật và tư tưởng của chi tiết

Về nghệ thuật, nhà văn khắc họa nội tâm nhân vật tinh tế qua dòng độc thoại nội tâm và lời khấn thầm, kết hợp miêu tả không khí lễ nghi trang trọng của ngày Tết cổ truyền; giọng văn trầm lắng, giàu chất trữ tình khiến đoạn văn lắng đọng cảm xúc.

Về tư tưởng, những lời tâm sự của ông Bằng thể hiện chiều sâu nhân văn của tác phẩm: giữa buổi giao thời, khi nhiều giá trị đang đứng trước thử thách đổi thay, Ma Văn Kháng đặt niềm tin vào sức mạnh của truyền thống, của tình cảm gia đình và đạo lí dân tộc như một điểm tựa bền vững. Chi tiết này góp phần làm sáng rõ chủ đề tác phẩm: trân trọng, gìn giữ những giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp của gia đình Việt Nam trước những biến động của cuộc sống hiện đại.

Kết luận: Những lời tâm sự của ông Bằng trước bàn thờ gia tiên là khoảnh khắc kết tinh vẻ đẹp tâm hồn nhân vật và tư tưởng của tác phẩm — một lời nhắc nhở thấm thía về cội nguồn, về tình nghĩa thủy chung và về trách nhiệm gìn giữ truyền thống gia đình, dân tộc.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.