Sách bài tập Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Nói và nghe - Bài tập 1 trang 6 SBT Ngữ văn 10

Bài 6. Nguyễn Trãi - "Dành còn để trợ dân này"   Gợi ý trả lời

Đề bài

Hãy lập dàn ý cho bài nói và luyện tập nói theo đề tài ở bài tập 2 của phần Viết.

Gợi ý trả lời

Hướng dẫn: Bài tập này yêu cầu chuyển nội dung bài viết nghị luận (đề tài ở bài tập 2 phần Viết — nghị luận về một vấn đề xã hội) thành một bài nói và luyện tập trình bày. Vì vậy cần: (1) lập dàn ý theo bố cục bài nói, (2) lưu ý cách luyện tập nói. Dưới đây là dàn ý mẫu với đề tài minh họa: *"Tuổi trẻ cần sống có lí tưởng, có trách nhiệm với cộng đồng — bài học từ tấm gương Nguyễn Trãi 'Dành còn để trợ dân này'"*. Em thay bằng đúng đề tài đã chọn ở bài tập 2 phần Viết của mình.

a) Chuẩn bị nói
- Xác định rõ mục đích nói: thuyết phục người nghe đồng tình với ý kiến của mình về vấn đề xã hội; đối tượng người nghe: thầy cô và các bạn trong lớp; không gian và thời gian trình bày (khoảng 5–7 phút).
- Chuyển ý từ bài viết thành các ý nói ngắn gọn, ghi ra giấy nhớ (gạch đầu dòng, từ khóa), chuẩn bị dẫn chứng tiêu biểu và phương tiện hỗ trợ (hình ảnh, sơ đồ, câu thơ trích dẫn).

b) Lập dàn ý bài nói

*Mở đầu:*
- Chào người nghe, nêu vấn đề xã hội sẽ trình bày và lí do lựa chọn (có thể mở bằng một câu nói/câu thơ của Nguyễn Trãi để tạo ấn tượng, ví dụ liên hệ tư tưởng "dân là gốc").
- Nêu khái quát quan điểm (luận điểm chính) của bản thân về vấn đề.

*Triển khai (phần chính):*
- Luận điểm 1: Giải thích vấn đề — thế nào là sống có lí tưởng, có trách nhiệm với cộng đồng; biểu hiện cụ thể.
- Luận điểm 2: Vì sao đây là vấn đề quan trọng, đáng bàn đối với tuổi trẻ hôm nay (ý nghĩa, tác động tích cực đến cá nhân và xã hội).
- Luận điểm 3: Dẫn chứng, lí lẽ làm sáng tỏ — lấy tấm gương Nguyễn Trãi suốt đời vì dân vì nước ("Dành còn để trợ dân này"), kết hợp dẫn chứng từ thực tế đời sống, từ những người trẻ tiêu biểu.
- Luận điểm 4 (trao đổi): Nêu và phản bác ý kiến trái chiều (ví dụ quan niệm sống thực dụng, chỉ lo lợi ích cá nhân), khẳng định lại quan điểm đúng đắn.

*Kết luận:*
- Khái quát lại quan điểm, nhấn mạnh thông điệp/bài học rút ra.
- Liên hệ bản thân, đưa ra lời kêu gọi hoặc hành động thiết thực; cảm ơn và mời người nghe trao đổi.

c) Luyện tập và trình bày
- Luyện nói trước gương hoặc với người thân/bạn bè; canh giờ cho phù hợp thời gian quy định.
- Chú ý giọng điệu (rõ ràng, truyền cảm, nhấn mạnh ý quan trọng), tốc độ vừa phải, biết ngừng nghỉ; kết hợp ánh mắt, nét mặt, cử chỉ hướng về người nghe.
- Sử dụng từ ngữ chuyển ý (trước hết, bên cạnh đó, vì vậy…) để bài nói mạch lạc; không đọc nguyên văn bài viết mà nói theo ý đã ghi.
- Dự kiến các câu hỏi người nghe có thể đặt ra và chuẩn bị câu trả lời; sau khi nói, lắng nghe, tiếp thu góp ý để rút kinh nghiệm.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.