Sách bài tập Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài tập 5 trang 22 SBT Ngữ văn 10

Bài 4. Sức sống của sử thi   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đọc lại văn bản Ra-ma (Rama) buộc tội trong SGK Ngữ văn 10, tập một (tr. 123 – 124), đoạn từ "Nghe những lời giận dữ đó của Ra-ma" đến "xem ra hoàn toàn vô ích!" và trả lời các câu hỏi:

1. Tìm các chi tiết miêu tả tâm trạng của Gia-na-ki trước lời buộc tội của Ra-ma. Bạn nhận xét như thế nào về cách miêu tả tâm lí nhân vật trong đoạn trích?

2. Gia-na-ki đã sử dụng những lí lẽ gì để thuyết phục Ra-ma? Qua những lí lẽ đó, bạn nhận ra phẩm chất gì của nhân vật?
(văn bản: Ra-ma buộc tội (trích sử thi Ra-ma-ya-na của Van-mi-ki))

Gợi ý trả lời

## Bài tập 5 (trang 23) — Bài 4. Sức sống của sử thi

Văn bản: *Ra-ma buộc tội* (trích sử thi *Ra-ma-ya-na* của Van-mi-ki), đoạn từ "Nghe những lời giận dữ đó của Ra-ma" đến "xem ra hoàn toàn vô ích!".

---

### Câu 1. Chi tiết miêu tả tâm trạng Gia-na-ki và nhận xét về cách miêu tả tâm lí nhân vật

a) Các chi tiết miêu tả tâm trạng Gia-na-ki trước lời buộc tội của Ra-ma

Nghe lời buộc tội phũ phàng của chồng ngay trước mặt đông đủ mọi người, Gia-na-ki rơi vào trạng thái đau đớn và tủi nhục tột cùng. Điều đó được thể hiện qua hàng loạt chi tiết:

- Nàng "đau đớn đến nghẹt thở, như một cây dây leo bị vòi voi quật nát" — hình ảnh so sánh cho thấy nỗi đau thể xác lẫn tinh thần gần như bị nghiền nát, không gượng dậy nổi.
- Nghe những lời tố cáo "chưa từng có", lại nói trước mặt mọi người, nàng "xấu hổ cho số kiếp của nàng" và "muốn tự chôn vùi cả hình hài thân xác của mình".
- "Mỗi lời nói của Ra-ma xuyên vào trái tim nàng như một mũi tên" — nỗi đau tinh thần được cụ thể hoá thành vết thương nhức nhối.
- "Nước mắt nàng đổ ra như suối"; nàng nghẹn ngào, muốn thanh minh nhưng tủi hổ đến mức "lấy tà áo che mặt mà khóc".

b) Nhận xét về cách miêu tả tâm lí nhân vật

- Tâm lí nhân vật không được phân tích trực tiếp bằng độc thoại nội tâm, mà chủ yếu bộc lộ gián tiếp qua biểu hiện bên ngoài: nét mặt, dáng điệu, cử chỉ (che mặt, khóc), nước mắt và phản ứng tức thời.
- Tác giả sử dụng dày đặc hình ảnh so sánh, phóng đại mang màu sắc thiên nhiên — vũ trụ (dây leo bị vòi voi quật nát, mũi tên xuyên tim, nước mắt đổ như suối). Đây là đặc trưng của bút pháp sử thi: khắc hoạ nội tâm bằng hành động và hình ảnh ước lệ, kì vĩ thay vì mổ xẻ tâm lí tỉ mỉ.
- Dù cách miêu tả có phần khái quát, ước lệ, đoạn trích vẫn diễn tả chân thực và sâu sắc nỗi đau đớn, tủi nhục, bẽ bàng và tuyệt vọng của một người phụ nữ trong trắng bị chính người mình yêu nghi oan, khiến hình tượng Gia-na-ki gây xúc động mạnh.

---

### Câu 2. Những lí lẽ Gia-na-ki dùng để thuyết phục Ra-ma và phẩm chất của nhân vật

a) Những lí lẽ thuyết phục

Gạt nỗi đau để tự bảo vệ danh dự, Gia-na-ki đưa ra một hệ thống lí lẽ sắc bén, có lớp lang:

1. Phân biệt cái nằm ngoài ý muốn và cái thuộc về phẩm hạnh của mình: việc bị Ra-va-na cưỡng bức mang đi là do sức mạnh, do số phận, nàng không thể chống lại; còn "trái tim thiếp đây là thuộc về chàng" — tấm lòng chung thuỷ, sự trong trắng thì nàng luôn giữ trọn.
2. Nhắc tới tình nghĩa vợ chồng và danh dự dòng dõi: nàng xuất thân cao quý (sinh ra từ thần Đất mẹ, là con vua Gia-na-ka), được Ra-ma cưới hỏi đàng hoàng; nàng trách Ra-ma đã đối xử với nàng như với một phụ nữ thấp hèn tầm thường, không xứng với tư cách và danh tiếng của cả hai.
3. Chỉ ra Ra-ma đang bị cơn giận dữ chi phối, xử sự nông nổi, đánh đồng nàng với hạng đàn bà tầm thường, không xét tới bản chất con người nàng.
4. Trách móc đầy chua xót: nếu Ra-ma đã nghi ngờ thì ngay từ đầu nên nhắn tin cho nàng tự kết liễu đời mình, để chàng khỏi phải hao binh tổn tướng, chịu bao gian khổ vì nàng một cách "hoàn toàn vô ích".
5. Cuối cùng, khi lời lẽ không lay chuyển được Ra-ma, nàng chọn cách chứng minh cao nhất: bước lên giàn hoả thiêu, lấy cái chết để minh chứng cho sự trong sạch của mình.

b) Phẩm chất của nhân vật bộc lộ qua các lí lẽ

- Thông minh, sắc sảo, bản lĩnh: lí lẽ chặt chẽ, có lí có tình, vừa thanh minh vừa phản bác được lời buộc tội vô căn cứ.
- Trong trắng, thuỷ chung, giàu lòng tự trọng và ý thức sâu sắc về danh dự: nàng quyết bảo vệ phẩm giá đến cùng, không chấp nhận bị xúc phạm oan uổng.
- Yêu Ra-ma tha thiết nhưng đầy kiêu hãnh: tình yêu không khiến nàng hèn yếu, trái lại càng làm nổi bật nhân cách cao đẹp.
- Dũng cảm, sẵn sàng hi sinh: dám lấy cái chết (nhảy vào lửa) để giữ gìn và chứng minh sự trong sạch — một vẻ đẹp lí tưởng của người phụ nữ trong sử thi.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.