Sách bài tập Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài tập 4 trang 22 SBT Ngữ văn 10

Bài 4. Sức sống của sử thi   Gợi ý trả lời

Đề bài

Đọc lại văn bản Ra-ma buộc tội trong SGK Ngữ văn 10, tập một (tr. 121 – 123), đoạn từ "Gia-na-ki (Janaki) khiêm nhường" đến "đâu có chịu đựng được lâu" và trả lời các câu hỏi:

1. Ra-ma đã buộc tội Gia-na-ki bằng những lí lẽ nào? Lời buộc tội của Ra-ma liệu có mâu thuẫn với hành động xả thân để giải cứu Gia-na-ki trước đó của chàng hay không? Vì sao?

2. Tìm những chi tiết miêu tả tâm trạng của Ra-ma. Những chi tiết đó liệu có mâu thuẫn với lời buộc tội của chàng hay không? Vì sao?

3. Tình huống được miêu tả trong phần đầu của văn bản là gì? Tình huống đó có vai trò như thế nào trong việc bộc lộ phẩm chất của các nhân vật?
(văn bản: Ra-ma buộc tội (trích sử thi Ra-ma-ya-na của Van-mi-ki))

Gợi ý trả lời

## Bài tập 4 (trang 23) — Văn bản *Ra-ma buộc tội* (trích sử thi *Ra-ma-ya-na* của Van-mi-ki)

a) Câu 1 — Lí lẽ buộc tội của Ra-ma và việc có mâu thuẫn với hành động giải cứu hay không

*Những lí lẽ Ra-ma dùng để buộc tội Gia-na-ki:*
- Chàng khẳng định mình giao chiến với quỷ Ra-va-na, tiêu diệt kẻ thù, giải cứu Gia-na-ki là để bảo vệ danh dự, rửa nhục cho dòng họ, cho cá nhân mình và cho dòng họ lừng lẫy tiếng tăm của chàng, chứ không phải vì tình yêu với nàng ("Ta làm điều đó vì nhân phẩm của ta... để trả thù sự lăng nhục").
- Chàng nghi ngờ phẩm tiết (sự trong sạch) của Gia-na-ki vì nàng đã sống lâu trong vương quốc, trong nhà của một kẻ xa lạ là Ra-va-na. Chàng cho rằng con mắt của Ra-va-na từng nhìn nàng, nàng từng ở trong vòng tay của kẻ khác, nên không thể nhận lại nàng.
- Vì danh dự của một bậc quân vương, một anh hùng cao quý, chàng tuyên bố không còn cần đến nàng nữa và để nàng muốn đi đâu thì tùy ý (có thể đi theo Lắc-ma-na, Bha-ra-ta, Xa-tru-na... hay chính Ra-va-na).

*Lời buộc tội có mâu thuẫn với hành động xả thân giải cứu trước đó không? Vì sao?*
- Bề ngoài có vẻ mâu thuẫn: trước đó Ra-ma bất chấp hiểm nguy, giao chiến với quỷ vương để cứu vợ, nay gặp lại thì công khai ruồng rẫy, nghi ngờ, buộc tội nàng.
- Nhưng xét theo lô-gíc của nhân vật sử thi thì không hoàn toàn mâu thuẫn: cả hai việc đều xuất phát từ một động cơ thống nhất là danh dự. Ra-ma giải cứu Gia-na-ki không phải (hoặc không chỉ) vì tình yêu riêng tư mà vì danh dự của người anh hùng và của dòng họ bị xúc phạm; và chính vì đặt danh dự lên trên hết nên khi danh dự ấy bị nghi ngờ (vợ đã ở nhà kẻ khác), chàng buộc phải chối bỏ nàng. Ra-ma là mẫu người đặt bổn phận, danh dự cộng đồng lên trên tình cảm cá nhân — đó là đặc trưng của người anh hùng trong sử thi.

b) Câu 2 — Chi tiết miêu tả tâm trạng Ra-ma và việc có mâu thuẫn với lời buộc tội hay không

*Những chi tiết miêu tả tâm trạng Ra-ma:*
- Ra-ma nói những lời tàn nhẫn, lạnh lùng, nhưng tâm trạng lại đầy giằng xé: lòng chàng "đau như dao cắt", chàng nói trong sự ghen tuông, đau đớn giày vò.
- Chàng không dám nhìn thẳng vào Gia-na-ki / nói mà lòng đau đớn; chàng để nỗi ghen tuông, nghi ngờ lấn át nhưng bên trong vẫn còn tình cảm với nàng.
- Trước đông đảo mọi người, chàng phải giữ vẻ nghiêm khắc, cứng rắn của bậc quân vương, càng nói càng như tự ép mình.

*Những chi tiết đó có mâu thuẫn với lời buộc tội không? Vì sao?*
- Có mâu thuẫn: lời nói ngoài miệng thì phũ phàng, ruồng bỏ, khẳng định không còn cần nàng; nhưng tâm trạng bên trong lại đau đớn, giằng xé, chứng tỏ chàng vẫn còn yêu thương Gia-na-ki.
- Vì sao có mâu thuẫn ấy: Ra-ma bị đặt vào tình thế phải lựa chọn giữa tình yêu riêng (con người cá nhân) và danh dự, bổn phận của bậc quân vương trước cộng đồng (con người xã hội). Trước mặt mọi người, chàng buộc phải nói những lời cứng rắn để giữ danh dự; còn trái tim chàng thì vẫn hướng về vợ. Sự mâu thuẫn giữa lời nói và tâm trạng chính là biểu hiện của bi kịch nội tâm và làm cho nhân vật trở nên chân thực, có chiều sâu, không đơn thuần là người anh hùng cứng nhắc.

c) Câu 3 — Tình huống ở phần đầu văn bản và vai trò của nó

*Tình huống được miêu tả:*
- Phần đầu văn bản là cuộc gặp lại giữa Ra-ma và Gia-na-ki sau chiến thắng, diễn ra công khai trước sự chứng kiến của đông đảo mọi người (quân đội khỉ, quỷ, anh em, dân chúng...). Đây là một tình huống thử thách éo le: Ra-ma vừa là chồng, vừa là một đức vua phải giữ danh dự trước cộng đồng; còn Gia-na-ki vừa là người vợ chung thủy vừa bị nghi ngờ phẩm tiết và phải chứng minh sự trong sạch của mình.

*Vai trò của tình huống trong việc bộc lộ phẩm chất nhân vật:*
- Tình huống đặt các nhân vật vào thử thách gay gắt, buộc họ phải lựa chọn và hành động, nhờ đó phẩm chất, bản lĩnh của họ được bộc lộ rõ nét và sâu sắc nhất.
- Với Ra-ma: tình huống cho thấy chàng là người trọng danh dự, đặt bổn phận cộng đồng lên trên tình riêng, đồng thời vẫn là con người có tình cảm, chịu đựng bi kịch nội tâm đau đớn.
- Với Gia-na-ki: tình huống làm nổi bật sự trong trắng, lòng chung thủy, phẩm giá và bản lĩnh của nàng — nàng đau đớn, tủi nhục nhưng vẫn giữ được sự cao quý, cuối cùng chọn bước lên giàn hỏa thiêu để chứng minh sự trong sạch.
- Nhờ tình huống éo le và việc đặt cuộc gặp trước cộng đồng, tác giả đã khắc họa được xung đột giữa tình yêu và danh dự, qua đó thể hiện lí tưởng về người anh hùng và người phụ nữ lí tưởng theo quan niệm của sử thi Ấn Độ.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.