Giải Bài tập 1 trang 18 SBT Ngữ văn 10
Đề bài
Đọc lại văn bản Héc-to (Hector) từ biệt Ăng-đrô-mác (Andromache) trong SGK Ngữ văn 10, tập một (tr. 99 – 103) và trả lời các câu hỏi:
1. Khi nghe tin Ăng-đrô-mác đã rời khỏi nhà, Héc-to phản ứng như thế nào? Hành động đó cho thấy suy nghĩ, cảm xúc gì của nhân vật?
2. Phân tích diễn biến nội tâm của Ăng-đrô-mác thể hiện qua lời khuyên can của nàng dành cho Héc-to.
3. Qua lời đối thoại của Héc-to và Ăng-đrô-mác, bạn có nhận xét gì về số phận của con người trong chiến tranh?
4. Lời đáp của Héc-to với Ăng-đrô-mác cho thấy tâm trạng, tình cảm gì của chàng? Những tình cảm đó có mâu thuẫn với quyết định mở cổng thành của Héc-to không? Vì sao?
5. Trong văn bản có đoạn: "Héc-to lừng danh cúi xuống muốn ôm con trai vào lòng. Nhưng cậu bé khóc ré lên, nhao người về phía nhũ mẫu xống áo thướt tha. Ánh đồng sáng loá và cái ngù bờm ngựa cong cong trên mũ trụ của cha làm nó e sợ. Người cha hồn hậu và người mẹ dịu hiền bật cười. Héc-to tháo ngay mũ trụ sáng loáng của mình đặt xuống đất.". Theo bạn, các chi tiết được kể trong đoạn này có ý nghĩa gì?
6. Văn bản cho thấy người Hy Lạp quan niệm như thế nào về mối quan hệ giữa con người và thần linh?
7. "Và đã sinh ra trên mặt đất này, chẳng một ai, dù quả cảm hay rụt rè, có thể trốn chạy được số phận.[...] Chiến tranh là bổn phận của mỗi người đàn ông sinh ra tại thành I-li-ông (Ilion) này, nhất là ta.". Bạn hiểu như thế nào về quan niệm này? Theo bạn, quan niệm đó có còn phù hợp với thời đại ngày nay không? Vì sao?
8. Tình huống chính được miêu tả trong đoạn trích là gì? Bạn có đồng ý với cách hành xử của các nhân vật trong tình huống này không? Vì sao?
(văn bản: Héc-to (Hector) từ biệt Ăng-đrô-mác (Andromache) (SGK Ngữ văn 10, tập một))
Gợi ý trả lời
Bài tập 1 (trang 19) — Đọc hiểu đoạn trích *Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác*
Câu 1. Phản ứng của Héc-to khi nghe tin Ăng-đrô-mác đã rời khỏi nhà
a) *Hành động:* Vừa nghe gia nhân báo rằng Ăng-đrô-mác không có ở nhà mà đã vội vã lên mặt thành I-li-ông (vì nghe tin quân Tơ-roa đang thất thế), Héc-to lập tức rời đi, đi ngược trở lại con đường cũ, băng qua các phố xá rộng rãi để tìm nàng ở cổng Xkê (Scée) — nơi chàng sắp ra trận.
b) *Ý nghĩa — suy nghĩ, cảm xúc của nhân vật:* Hành động tức khắc quay lại tìm vợ cho thấy:
- Tình yêu thương tha thiết, sự gắn bó sâu nặng của Héc-to với gia đình; dù đang gấp gáp ra trận, điều chàng lo lắng và mong gặp trước tiên vẫn là người vợ và đứa con.
- Chàng ý thức rõ đây có thể là lần gặp cuối, nên khao khát được từ biệt người thân.
- Qua đó bộc lộ vẻ đẹp của người anh hùng sử thi: không chỉ dũng mãnh nơi chiến trận mà còn giàu tình cảm, mang trọn phẩm chất của một người chồng, người cha, người con hiếu nghĩa.
Câu 2. Diễn biến nội tâm của Ăng-đrô-mác qua lời khuyên can
Lời khuyên can của Ăng-đrô-mác là một dòng tâm trạng dồn nén, đi từ nỗi sợ hãi, xót xa đến tình yêu và sự níu kéo tuyệt vọng:
a) *Khởi đầu là nỗi lo âu, trách móc đầy yêu thương:* Nàng gọi Héc-to là người "gan dạ", trách chàng vì lòng dũng cảm mà quên cả vợ con, sắp để lại nàng thành góa bụa, con thành trẻ mồ côi.
b) *Tiếp đến là nỗi đau về số phận bơ vơ của chính mình:* Nàng nhắc lại bi kịch đã mất cha (bị A-sin giết), mất mẹ, mất bảy người anh em trai cũng chết dưới tay A-sin. Với nàng, Héc-to giờ đây là tất cả — "là cha, là mẹ kính yêu, là anh trai duy nhất" và là người chồng tràn đầy sức sống. Cả thế giới tình thân của nàng đều dồn vào một mình chàng.
c) *Cao trào là lời cầu khẩn thiết tha:* Nàng van xin Héc-to hãy ở lại trên thành, đừng xông ra giao chiến, đừng biến con thành đứa trẻ mồ côi và nàng thành quả phụ. Nàng còn bày cho chàng cách phòng thủ nơi tường thành hiểm yếu.
⟹ Diễn biến nội tâm cho thấy một tâm hồn người phụ nữ nhạy cảm, yêu thương chồng con mãnh liệt, mang nặng linh cảm bất hạnh và nỗi ám ảnh về chiến tranh, chết chóc. Tình yêu càng sâu thì nỗi sợ mất mát càng lớn.
Câu 3. Nhận xét về số phận con người trong chiến tranh
Qua lời đối thoại của hai nhân vật, có thể thấy:
- Chiến tranh đẩy con người vào bi kịch khôn cùng: người phụ nữ thành góa bụa, trẻ thơ thành mồ côi, cả một gia đình (cha, mẹ, bảy anh em của Ăng-đrô-mác) bị hủy diệt.
- Số phận con người trong chiến tranh thật mong manh, nhỏ bé, bị cuốn vào vòng xoáy tàn khốc mà không ai cưỡng lại được; ngay cả người anh hùng mạnh mẽ nhất cũng không thoát khỏi cái chết và sự chia lìa.
- Chiến tranh cướp đi hạnh phúc, chia cắt tình thân, gieo rắc đau thương cho cả người ra trận lẫn người ở lại.
⟹ Đoạn trích gợi lên thái độ cảm thương sâu sắc đối với con người và tiếng nói phản chiến, khát vọng hòa bình ẩn trong thiên sử thi.
Câu 4. Tâm trạng, tình cảm của Héc-to qua lời đáp; có mâu thuẫn với quyết định ra trận không?
a) *Tâm trạng, tình cảm:* Lời đáp cho thấy Héc-to cũng đau đớn, giằng xé không kém. Chàng thấu hiểu và thương xót vợ con; chàng thú nhận điều làm chàng khổ tâm nhất không phải nỗi đau của bản thân, của cha mẹ, của anh em, mà chính là cảnh Ăng-đrô-mác sẽ bị bắt làm nô lệ, phải khóc than nơi đất khách. Chàng còn cầu mong mình chết đi, vùi dưới nấm mồ còn hơn phải nghe tiếng kêu than của nàng khi bị bắt đi. Đó là một trái tim yêu thương tha thiết.
b) *Những tình cảm đó có mâu thuẫn với quyết định ra trận không?* — Không mâu thuẫn, mà trái lại càng làm nổi bật vẻ đẹp bi tráng của người anh hùng. Vì:
- Héc-to hành động theo bổn phận và danh dự: chàng không thể lẩn tránh chiến trận để sống hèn, bởi làm vậy là phản bội trách nhiệm bảo vệ thành I-li-ông và danh dự của một chiến binh.
- Chính tình yêu với vợ con, với quê hương là động lực khiến chàng phải ra trận: chiến đấu để bảo vệ chính những người mình yêu thương.
- Người anh hùng sử thi đặt nghĩa vụ cộng đồng lên trên hạnh phúc cá nhân; sự lựa chọn ấy, giữa tình riêng và trách nhiệm chung, làm nên tầm vóc và bi kịch cao cả của Héc-to.
Câu 5. Ý nghĩa đoạn kể Héc-to ôm con và tháo mũ trụ
a) *Chi tiết đứa con khóc ré, sợ hãi ánh đồng sáng loá và ngù bờm ngựa trên mũ trụ:* gợi lên tính chân thực, sinh động của cảnh tượng. Mũ trụ chiến binh — biểu tượng của chiến tranh, của bạo lực — trở nên đáng sợ ngay cả với đứa trẻ thơ ngây. Chi tiết này ngầm nói lên sự đối lập giữa thế giới chiến tranh dữ dội và thế giới hồn nhiên, bình yên của trẻ thơ, của gia đình.
b) *Chi tiết người cha và người mẹ bật cười:* làm dịu đi không khí căng thẳng, bi thương; khắc họa khoảnh khắc ấm áp, hạnh phúc đời thường của một gia đình. Nó cho thấy dù là anh hùng lẫm liệt, Héc-to vẫn là người cha, người chồng bình dị, hồn hậu.
c) *Chi tiết Héc-to tháo mũ trụ đặt xuống đất để ôm con:* giàu ý nghĩa biểu tượng — chàng tạm cởi bỏ hình ảnh chiến binh để trở về là một người cha hiền. Đó là phút giây tình phụ tử, tình người chiến thắng, vượt lên trên không khí chết chóc của chiến trận.
⟹ Các chi tiết vừa chân thực, cảm động, vừa làm nổi bật vẻ đẹp nhân văn: trong lòng người anh hùng, tình cảm gia đình và khát vọng bình yên luôn hiện hữu; đồng thời kín đáo lên án sự tàn khốc, phi nhân của chiến tranh.
Câu 6. Quan niệm của người Hy Lạp về quan hệ giữa con người và thần linh
Qua văn bản, người Hy Lạp cổ đại quan niệm:
- Thần linh có vai trò to lớn, chi phối vận mệnh và cuộc sống con người: Héc-to và Ăng-đrô-mác cầu khấn, gửi gắm niềm tin và hy vọng vào các vị thần (Héc-to nâng con lên cầu xin thần Dớt và các thần ban cho con lớn lên thành người hùng mạnh).
- Tuy nhiên con người không hoàn toàn thụ động phó mặc: họ vẫn hành động theo bổn phận, danh dự và ý chí của mình (Héc-to vẫn ra trận dù biết số phận).
- Mối quan hệ giữa con người và thần linh gần gũi, thân thiết: thần linh mang dáng dấp và tình cảm như con người; con người tin tưởng, nương tựa nơi thần nhưng vẫn giữ phẩm giá và trách nhiệm của mình.
⟹ Đó là quan niệm vừa sùng kính thần linh, vừa đề cao vai trò, ý chí và khát vọng của con người — một đặc trưng của tư duy và văn hóa Hy Lạp cổ đại.
Câu 7. Hiểu về quan niệm số phận và bổn phận; còn phù hợp với ngày nay không?
a) *Cách hiểu quan niệm:*
- Người Hy Lạp cổ tin vào "số phận" (định mệnh) như một sức mạnh tất yếu mà không ai, dù dũng cảm hay rụt rè, có thể trốn chạy; cái chết là lẽ không tránh khỏi của kiếp người.
- Chính vì không thể trốn chạy số phận nên con người càng cần sống xứng đáng: với Héc-to, chiến đấu bảo vệ thành I-li-ông là "bổn phận" thiêng liêng của mỗi người đàn ông, nhất là chàng — người con ưu tú nhất của thành. Đây là quan niệm đề cao danh dự, trách nhiệm và lòng dũng cảm.
b) *Quan niệm đó có còn phù hợp ngày nay không?* (HS nêu quan điểm cá nhân, lí giải hợp lí; gợi ý):
- *Điều còn phù hợp:* Tinh thần sống có trách nhiệm với cộng đồng, dám gánh vác bổn phận, không hèn nhát trốn tránh nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc, sẵn sàng hi sinh vì lợi ích chung — những giá trị ấy vẫn luôn đáng trân trọng, mang ý nghĩa thời đại.
- *Điều cần nhìn nhận lại:* Quan niệm "không thể trốn chạy số phận" nếu hiểu cực đoan thành thụ động, phó mặc thì không phù hợp. Ngày nay con người tin vào khả năng làm chủ, thay đổi cuộc sống bằng ý chí và hành động. Mặt khác, nhân loại hiện đại đề cao hòa bình, phản đối chiến tranh, nên không tuyệt đối hóa "chiến tranh là bổn phận của mỗi người đàn ông".
⟹ Cần kế thừa tinh thần trách nhiệm, danh dự, lòng dũng cảm; đồng thời đề cao vai trò làm chủ số phận và khát vọng hòa bình.
Câu 8. Tình huống chính và cách hành xử của các nhân vật
a) *Tình huống chính:* Cuộc gặp gỡ và chia tay đầy xúc động giữa Héc-to với vợ Ăng-đrô-mác và con trai nơi cổng thành, trước khi chàng trở ra chiến trận — một cuộc từ biệt có thể là vĩnh biệt. Đây là tình huống giàu kịch tính nội tâm, đặt nhân vật trước sự lựa chọn giữa tình riêng (hạnh phúc gia đình) và nghĩa vụ chung (bổn phận với cộng đồng, danh dự).
b) *Nhận xét về cách hành xử của các nhân vật* (HS nêu ý kiến riêng, lí giải thuyết phục; gợi ý):
- *Đồng tình với Héc-to:* Chàng chọn ra trận vì bổn phận và danh dự, không trốn tránh trách nhiệm bảo vệ thành I-li-ông và những người thân yêu. Dù đau đớn chia lìa, chàng vẫn giữ vững ý chí — đó là lựa chọn cao cả, thể hiện vẻ đẹp bi tráng của người anh hùng.
- *Thấu hiểu và trân trọng Ăng-đrô-mác:* Lời khuyên can của nàng xuất phát từ tình yêu thương và nỗi lo sợ chính đáng; nàng là hiện thân cho tiếng nói của tình thân, của khát vọng bình yên và sự phản kháng với chiến tranh.
⟹ Cách hành xử của các nhân vật đều hợp lí, chân thực với hoàn cảnh và tâm lí của họ; qua đó tác phẩm ngợi ca cả lòng dũng cảm, tinh thần trách nhiệm lẫn tình yêu thương gia đình, đồng thời gợi suy ngẫm về bi kịch của con người trong chiến tranh.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.