Giải Bài tập 2 trang 14 SBT Ngữ văn 10
Đề bài
Đọc lại văn bản Yêu và đồng cảm trong SGK Ngữ văn 10, tập một (tr. 77 – 80) và trả lời các câu hỏi:
1. Nêu cảm nhận chung nhất của bạn về văn bản Yêu và đồng cảm.
2. Trong văn bản, từ "đồng cảm" đã được tác giả giải thích như thế nào và từ góc độ nào? Đâu là khía cạnh được chú ý nhấn mạnh?
3. Văn bản đã giúp bạn hiểu thêm gì về đặc trưng của nghệ thuật (trong đó có văn học)?
4. Trong văn bản, yếu tố tự sự đã được tác giả sử dụng như thế nào và nhằm mục đích gì?
5. Nêu đánh giá khái quát của bạn về hiệu quả thuyết phục của văn bản trên phương diện lập luận.
6. Nêu một số bằng chứng cho thấy tác giả đã rất quan tâm tới việc đảm bảo mạch lạc và liên kết khi viết văn bản này.
(văn bản: Yêu và đồng cảm)
Gợi ý trả lời
Bài tập 2 (trang 15) — Đọc lại văn bản *Yêu và đồng cảm* (Phong Tử Khải), SGK Ngữ văn 10, tập một, tr. 77–80.
a) Câu 1. Cảm nhận chung nhất về văn bản
*Yêu và đồng cảm* là một văn bản nghị luận bàn về nghệ thuật nhưng được viết bằng giọng văn nhẹ nhàng, giàu cảm xúc và đầy chất trữ tình. Qua câu chuyện về chú bé giúp tác giả sắp xếp lại đồ đạc, Phong Tử Khải dẫn người đọc đến một quan niệm sâu sắc: cội nguồn của nghệ thuật chính là *lòng yêu thương và sự đồng cảm* với vạn vật. Văn bản thuyết phục người đọc không chỉ bằng lí lẽ sắc bén mà còn bằng sự chân thành, tinh tế của một tâm hồn nghệ sĩ. Đọc xong, ta vừa hiểu thêm về bản chất của nghệ thuật, vừa được bồi đắp một thái độ sống biết yêu thương, trân trọng và hoà hợp với thế giới.
b) Câu 2. Cách giải thích từ "đồng cảm" và khía cạnh được nhấn mạnh
- Tác giả giải thích "đồng cảm" là khả năng *hoà mình, đặt mình vào đối tượng*, là tấm lòng thấu hiểu và rung động trước mọi sự vật. Người có tấm lòng đồng cảm thì không phân biệt sang – hèn, lớn – nhỏ, đẹp – xấu; với họ, mọi vật đều bình đẳng, đều có sự sống và đáng được yêu thương như nhau.
- Từ "đồng cảm" được soi chiếu chủ yếu từ góc độ của người nghệ sĩ (và được so sánh với cái nhìn của trẻ em, của các nhà khoa học, bác sĩ, kĩ sư… để làm nổi bật cái riêng của nghệ sĩ).
- Khía cạnh được chú ý nhấn mạnh: đồng cảm là *gốc rễ, là tấm lòng* không thể thiếu của người làm nghệ thuật — chính nhờ sự đồng cảm bao la mà người nghệ sĩ mới cảm nhận được cái đẹp và vẻ sống động ở khắp muôn loài, mới có thể sáng tạo nghệ thuật chân chính.
c) Câu 3. Hiểu thêm gì về đặc trưng của nghệ thuật (trong đó có văn học)
Văn bản giúp ta nhận ra:
- Nghệ thuật bắt nguồn từ *tình yêu thương và sự đồng cảm* của người nghệ sĩ đối với vạn vật; thiếu tấm lòng ấy thì không có nghệ thuật đích thực.
- Cái nhìn của nghệ thuật là cái nhìn *bình đẳng, vô tư*: mọi sự vật, dù tầm thường, nhỏ bé, đều có thể trở thành đối tượng của nghệ thuật và đều có vẻ đẹp, sự sống riêng.
- Người nghệ sĩ có tâm hồn gần với *trẻ thơ* — hồn nhiên, trong sáng, giàu cảm xúc, nhìn thế giới bằng con mắt tươi mới và chan chứa yêu thương.
- Nghệ thuật (và văn học) có khả năng khơi dậy, nuôi dưỡng ở con người tình yêu thương, sự tinh tế và lòng trân trọng cuộc sống.
d) Câu 4. Yếu tố tự sự trong văn bản và mục đích sử dụng
- Tác giả mở đầu văn bản bằng một đoạn tự sự: kể lại câu chuyện chú bé giúp mình sắp xếp, dọn dẹp lại đồ đạc một cách ngay ngắn, và sự ngạc nhiên, xúc động của tác giả trước tấm lòng của đứa trẻ. Về sau, tác giả còn kể về cái nhìn của trẻ em đối với đồ vật, so sánh với cái nhìn của người lớn ở các ngành nghề khác nhau.
- Mục đích:
+ Tạo lối vào bài tự nhiên, sinh động, cuốn hút, tránh sự khô khan của một bài nghị luận lí thuyết.
+ Từ một câu chuyện đời thường, cụ thể mà dẫn dắt, gợi mở vấn đề bàn luận (lòng đồng cảm) một cách tự nhiên, dễ tiếp nhận.
+ Làm *bằng chứng, chỗ dựa* cho lí lẽ: câu chuyện trở thành dẫn chứng cụ thể giúp các luận điểm về sự đồng cảm, về tâm hồn trẻ thơ và người nghệ sĩ trở nên thuyết phục, giàu sức gợi.
e) Câu 5. Đánh giá khái quát về hiệu quả thuyết phục trên phương diện lập luận
Văn bản có sức thuyết phục cao về mặt lập luận:
- Luận điểm rõ ràng, nhất quán, hướng tới khẳng định: đồng cảm, yêu thương là cội nguồn của nghệ thuật.
- Lí lẽ sắc bén kết hợp với dẫn chứng sinh động: tác giả đi từ câu chuyện cụ thể (chú bé, cái nhìn trẻ thơ) đến những khái quát về nghệ thuật; dùng cách *so sánh* cái nhìn của nghệ sĩ với cái nhìn của nhà khoa học, bác sĩ, kĩ sư, nhà buôn… để làm nổi bật nét riêng của nghệ thuật.
- Cách lập luận linh hoạt: phối hợp nghị luận với tự sự, biểu cảm; lí trí đi liền với cảm xúc nên vừa chặt chẽ vừa lay động lòng người.
- Nhờ đó, người đọc không chỉ *bị thuyết phục bằng lí trí* mà còn *được chinh phục bằng tình cảm*, tự nguyện đồng tình với quan niệm của tác giả.
g) Câu 6. Một số bằng chứng cho thấy tác giả quan tâm tới mạch lạc và liên kết
- Về mạch lạc: các ý trong văn bản được sắp xếp theo một trình tự hợp lí, tập trung làm sáng tỏ một chủ đề thống nhất — vai trò của lòng đồng cảm đối với nghệ thuật. Văn bản đi từ *câu chuyện cụ thể* (chú bé dọn đồ) → *bàn về cái nhìn đồng cảm của trẻ thơ* → *so sánh cái nhìn của nghệ sĩ với các nghề khác* → *khẳng định đồng cảm là gốc của nghệ thuật*; các đoạn nối tiếp, phát triển ý cho nhau, không rời rạc, lạc đề.
- Về liên kết: tác giả sử dụng nhiều phương tiện liên kết:
+ *Phép lặp* và *phép thế*: các từ ngữ then chốt như "đồng cảm", "tấm lòng", "nghệ sĩ", "trẻ em"… được lặp lại, thay thế xuyên suốt, tạo sợi dây nối các đoạn.
+ *Phép nối*: dùng các từ ngữ chuyển tiếp, quan hệ từ ("nếu…", "bởi vậy", "cho nên", "tuy nhiên", "vì thế"…) để nối các câu, các đoạn, thể hiện quan hệ lập luận rõ ràng.
+ *Phép liên tưởng*: hệ thống hình ảnh, ví dụ (trẻ em, các ngành nghề, vạn vật…) cùng hướng về chủ đề đồng cảm, tạo sự gắn kết về nội dung.
Nhờ đảm bảo tốt tính mạch lạc và liên kết, văn bản trở nên chặt chẽ, trôi chảy và dễ theo dõi, góp phần làm nên hiệu quả thuyết phục của bài nghị luận.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.