Sách bài tập Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài tập 4 trang 5 SBT Ngữ văn 10

Bài 1. Sức hấp dẫn của truyện kể   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: Ông Sằn Nông⁽¹⁾

Ông Sằn Nông thường đi trong các rừng núi, gặp nhiều thứ quả, thứ hạt. Ông có phép mời được các loại hạt, đặc biệt là hạt thóc về nhà mình ở. Mùa xuân các hạt tự ra đồng mọc, cuối vụ lại trở về kho, về bồ.

Năm ấy, Sằn Nông đi xa không về kịp mùa lúa. Thóc ngô ngoài đồng đã chín, rủ nhau kéo về nhà. Bà vợ Sằn Nông đang gội đầu, chưa mở được kho, sắp được bồ. Bà bảo thóc hãy đợi ngoài cửa. Thóc đợi mãi, mà bà chỉ lo chải vuốt mái tóc của mình. Thóc giục giã ầm lên, vì trời nắng to, chúng chen chúc mãi ngoài cửa bị nóng bức quá. Chúng chen nhau rồi đánh nhau túi bụi đất cát tung mù lên. Gió thổi làm bụi bậm và một số hạt thóc bám lên đầu lên cổ bà. Bà tức quá, vác gậy đánh chúng, vừa đánh vừa chửi. Thóc kéo nhau ra ruộng, thề từ nay không bò về nữa.

Sằn Nông trở về không biết làm thế nào. Ông mắng vợ rồi bỏ đi, ra ruộng dỗ dành, nhưng thóc không chịu. Buồn rầu, ông nắm lấy một nắm thóc bay thẳng lên trời. Nắm thóc ấy tung ra, rải rác thành các ngôi sao, còn chỗ tụ lại thì thành sông Ngân Hà bây giờ. Còn dưới trần gian từ đó, khi lúa chín, con người phải mang hái liềm ra gặt.

(Theo Tuyển tập văn học dân gian Việt Nam, tập 1, NXB Giáo dục, 2007, tr. 103)

⁽¹⁾ Thần thoại về ông Sằn Nông hay còn gọi là thần Nông của dân tộc Lô Lô.

Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi:

1. Nêu các sự kiện chính của truyện Ông Sằn Nông.

2. Chỉ ra những lời kể mang tính suy nguyên trong văn bản.

3. Nhân vật chính trong truyện kể trên là ai? Nhân vật ấy được sáng tạo nhằm mục đích gì?

4. Trong tưởng tượng của con người thời xưa, các loại hạt được dùng làm lương thực thuở sơ khai có những đặc điểm gì? Sự tưởng tượng về các loại hạt đó thể hiện quan niệm gì của họ về thế giới?

5. Sự biến đổi trong đặc tính của thóc phản ánh những thay đổi nào trong cuộc sống của con người cổ sơ?

Gợi ý trả lời

## Câu 1. Các sự kiện chính của truyện *Ông Sằn Nông*

- Ông Sằn Nông đi khắp rừng núi, có phép mời được các loại hạt, đặc biệt là hạt thóc, về ở nhà mình; mùa xuân hạt tự ra đồng mọc, cuối vụ lại tự trở về kho, về bồ.
- Năm ấy, Sằn Nông đi xa không về kịp mùa lúa; thóc ngô ngoài đồng chín rồi rủ nhau kéo về nhà.
- Bà vợ đang gội đầu, chưa kịp mở kho, sắp bồ nên bảo thóc đợi ngoài cửa.
- Thóc đợi lâu, trời nắng nóng, chen chúc rồi đánh nhau tung bụi; bụi và thóc bám lên đầu, cổ bà; bà tức giận vác gậy vừa đánh vừa chửi.
- Thóc kéo nhau ra ruộng, thề từ nay không tự bò về nhà nữa.
- Sằn Nông trở về, mắng vợ, ra ruộng dỗ dành nhưng thóc không chịu; buồn rầu, ông nắm một nắm thóc bay thẳng lên trời.
- Nắm thóc tung ra thành các ngôi sao, chỗ tụ lại thành sông Ngân Hà; từ đó con người phải mang hái liềm ra gặt lúa.

## Câu 2. Những lời kể mang tính suy nguyên

Suy nguyên là cách kể nhằm *giải thích nguồn gốc* của sự vật, hiện tượng. Trong văn bản, đó là:

- Giải thích nguồn gốc các ngôi sao trên trời: *"Nắm thóc ấy tung ra, rải rác thành các ngôi sao"*.
- Giải thích nguồn gốc sông Ngân Hà: *"còn chỗ tụ lại thì thành sông Ngân Hà bây giờ"*.
- Giải thích vì sao thóc lúa không còn tự về nhà mà con người phải lao động thu hoạch: *"Thóc kéo nhau ra ruộng, thề từ nay không bò về nữa"* → *"khi lúa chín, con người phải mang hái liềm ra gặt"*.

## Câu 3. Nhân vật chính và mục đích sáng tạo

- Nhân vật chính: ông Sằn Nông (tức thần Nông của dân tộc Lô Lô) — một vị thần nông nghiệp có phép lạ, mời gọi và cai quản các loại hạt lương thực.
- Mục đích sáng tạo nhân vật: người xưa tạo ra vị thần này để lí giải nguồn gốc của cây lúa và nghề trồng trọt, giải thích các hiện tượng tự nhiên (ngôi sao, sông Ngân Hà), đồng thời gửi gắm khát vọng chinh phục tự nhiên, ước mơ về cuộc sống no đủ và bày tỏ lòng biết ơn, ngưỡng mộ với lực lượng mang lại nguồn sống cho con người.

## Câu 4. Đặc điểm các loại hạt lương thực và quan niệm về thế giới

- Đặc điểm các loại hạt trong tưởng tượng: các loại hạt, nhất là hạt thóc, được hình dung như những sinh thể có sự sống và tâm hồn giống con người — biết tự ra đồng mọc, cuối vụ tự trở về kho về bồ, biết nghe lời, biết chờ đợi, biết nóng nực, biết chen chúc, giận dỗi, đánh nhau và biết thề nguyền. Chúng tự nguyện phục vụ, mang cái ăn đến tận nhà mà con người không phải lao động vất vả.
- Quan niệm về thế giới: thể hiện quan niệm "vạn vật hữu linh" — mọi vật đều có linh hồn, sự sống và tình cảm như con người; con người và tự nhiên gần gũi, hòa hợp, nương tựa vào nhau. Qua đó còn bộc lộ ước mơ về một thuở sơ khai thiên nhiên hào phóng, ưu đãi, cuộc sống con người được no đủ, nhàn hạ.

## Câu 5. Sự biến đổi đặc tính của thóc phản ánh thay đổi trong cuộc sống con người cổ sơ

- Lúc đầu, thóc tự mọc, tự về kho về bồ → con người được thiên nhiên ban phát, sống dựa hẳn vào tự nhiên, hầu như chưa phải lao động để kiếm cái ăn.
- Sau khi bị xúc phạm, thóc giận, thề không tự về nữa → con người phải mang hái liềm ra ruộng gặt hái.
- Sự biến đổi ấy phản ánh bước chuyển lớn trong đời sống người cổ sơ: từ lối sống hái lượm, phụ thuộc hoàn toàn vào sự ban tặng của tự nhiên sang đời sống lao động nông nghiệp — con người phải chủ động cày cấy, thu hoạch mới có lương thực. Truyện lí giải nguồn gốc của lao động sản xuất, cho thấy nhận thức của người xưa rằng muốn no đủ thì phải lao động; đồng thời phản ánh mối quan hệ giữa con người và tự nhiên không còn thuần túy thuận hòa mà đòi hỏi sự nỗ lực, can thiệp của chính con người.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.