Sách bài tập Khoa học tự nhiên 9

Giải Bài 15.8 trang 45 SBT Khoa học tự nhiên 9

Bài 15. Tác dụng của dòng điện xoay chiều   Đã kiểm chéo

Đề bài

Rơle là thiết bị bảo vệ mạch điện khi đột ngột có cường độ dòng điện lớn chạy qua. Khi có cường độ dòng điện lớn chạy qua mạch điện xoay chiều thì nam châm điện sẽ hút làm quay bản ngắt mạch điện để ngắt mạch điện (Hình 15.1). Giải thích tại sao không sử dụng kim loại đồng, nhôm hay nam châm làm bản ngắt mạch điện mà phải làm bằng sắt.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 45 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 15.1: Sơ đồ cấu tạo rơle điện từ. Gồm: trục quay gắn với bản ngắt mạch điện (hình chữ L) và thanh đóng mở mạch điện; phía trên là thanh tiếp xúc. Bên dưới có cuộn dây có dòng điện chạy qua quấn quanh lõi sắt của cuộn dây. Giữa bản ngắt mạch điện (có miếng đệm) và đầu lõi sắt có một khe hở. Khi dòng điện lớn chạy qua cuộn dây, lõi sắt bị từ hoá hút bản ngắt mạch điện làm quay quanh trục, tác động lên thanh đóng mở mạch điện để ngắt mạch.

Lời giải

Phân tích yêu cầu của bản ngắt mạch: Bản ngắt mạch phải bị lõi sắt (đã bị từ hoá thành nam châm điện) hút mỗi khi có dòng điện lớn chạy qua cuộn dây, bất kể dòng điện xoay chiều đang ở nửa chu kì nào.

a) Vì sao không dùng đồng hay nhôm:
Đồng và nhôm không phải là vật liệu từ (không bị nam châm hút). Khi lõi sắt bị từ hoá, nó không thể hút được bản làm bằng đồng hay nhôm, nên bản ngắt mạch sẽ không chuyển động để ngắt mạch. Vì vậy không dùng đồng, nhôm.

b) Vì sao không dùng nam châm (vĩnh cửu):
Dòng điện trong mạch là dòng điện xoay chiều, chiều của nó liên tục đổi sau mỗi nửa chu kì, nên các cực từ của lõi sắt (nam châm điện) cũng liên tục đổi. Nếu bản ngắt mạch là nam châm vĩnh cửu thì khi cực từ của lõi sắt đổi chiều, nó sẽ lúc hút lúc đẩy bản ngắt mạch. Bản ngắt mạch sẽ bị rung (dao động) qua lại chứ không bị hút dứt khoát về một phía để ngắt mạch, hoạt động không tin cậy. Vì vậy không dùng nam châm.

c) Vì sao phải dùng sắt:
Sắt là vật liệu từ, luôn bị nam châm điện hút về phía lõi sắt dù dòng điện xoay chiều đang ở nửa chu kì nào (cực từ của lõi sắt là N hay S thì sắt vẫn bị hút). Nhờ đó khi có dòng điện lớn, bản ngắt mạch bằng sắt luôn bị hút dứt khoát làm quay quanh trục để ngắt mạch, bảo vệ mạch điện một cách chắc chắn.

Kết luận: Phải làm bản ngắt mạch bằng sắt vì chỉ sắt (vật liệu từ) mới luôn bị nam châm điện hút bất kể chiều dòng điện xoay chiều; đồng, nhôm không bị hút, còn nam châm vĩnh cửu thì lúc bị hút lúc bị đẩy nên hoạt động không ổn định.

Đáp số

Phải dùng sắt vì sắt là vật liệu từ, luôn bị nam châm điện hút dù chiều dòng điện xoay chiều thay đổi; đồng và nhôm không bị nam châm hút, còn nam châm vĩnh cửu thì khi cực từ của lõi sắt đổi chiều sẽ lúc hút lúc đẩy nên không ngắt mạch dứt khoát (đpcm)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.