Giải Câu hỏi 1 trang 51 Chuyên đề Vật lí 12
Đề bài
Hãy giải thích tại sao khi sử dụng các loại kính hấp thụ tia tử ngoại trước khi các bức xạ chiếu vào tấm kẽm ở Hình 9.1 thì hiện tượng quang điện không xảy ra.
Sơ đồ thí nghiệm của Hertz (1887) phát hiện hiện tượng quang điện. Bên trái là nguồn sáng (1) phát ra chùm bức xạ (ánh sáng do hồ quang điện phát ra) truyền theo phương ngang sang phải. Trên đường đi, chùm bức xạ đi qua một tấm kính lọc sắc (2) đặt thẳng đứng. Sau kính lọc sắc, chùm bức xạ chiếu tới một tấm kẽm tích điện âm (3) kí hiệu Zn, đặt nghiêng, mang dấu '−'. Tấm kẽm được nối bằng dây dẫn xuống quả cầu tiếp điện (4) hình tròn. Quả cầu này thuộc một tĩnh điện kế (5): bên trong có kim điện kế (6) là một thanh kim loại lệch khỏi phương thẳng đứng một góc, cả quả cầu và kim đều mang điện tích âm ('−'). Toàn bộ tĩnh điện kế đặt trên giá đỡ chữ V đặt trên mặt bàn nằm ngang. Các số chú thích trên hình: 1 – Ánh sáng do hồ quang điện phát ra; 2 – Kính lọc sắc; 3 – Tấm kẽm tích điện âm; 4 – Quả cầu tiếp điện; 5 – Tĩnh điện kế; 6 – Kim điện kế.
Lời giải
Giải thích:
Hiện tượng quang điện chỉ xảy ra khi ánh sáng (bức xạ) chiếu vào kim loại có bước sóng nhỏ hơn hoặc bằng giới hạn quang điện của kim loại đó, tức là năng lượng của mỗi phôtôn phải lớn hơn hoặc bằng công thoát của electron khỏi bề mặt kim loại:
Đối với tấm kẽm (Zn), giới hạn quang điện nằm trong vùng tử ngoại (công thoát của kẽm khá lớn). Do đó, chỉ có các bức xạ tử ngoại (có bước sóng ngắn, năng lượng phôtôn lớn) trong chùm sáng hồ quang mới đủ năng lượng để làm bật electron ra khỏi tấm kẽm, gây ra hiện tượng quang điện.
Khi đặt kính hấp thụ tia tử ngoại (kính lọc sắc) trên đường đi của chùm bức xạ, tấm kính này giữ lại (hấp thụ) toàn bộ thành phần tử ngoại. Chùm bức xạ sau khi qua kính chỉ còn lại ánh sáng nhìn thấy và các bức xạ có bước sóng dài hơn giới hạn quang điện của kẽm (). Những bức xạ này có năng lượng phôtôn nhỏ hơn công thoát (), nên dù cường độ sáng có lớn đến đâu cũng không thể làm bật electron ra khỏi tấm kẽm.
Vì vậy, khi dùng kính hấp thụ tia tử ngoại, hiện tượng quang điện ở tấm kẽm không xảy ra (kim tĩnh điện kế không thay đổi, tấm kẽm vẫn giữ nguyên điện tích âm).
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.