Chuyên đề học tập Vật lí 12

Giải Hoạt động 2 trang 16 Chuyên đề Vật lí 12

Bài 3. Máy biến áp và truyền tải điện năng   Đã kiểm

Đề bài

Thảo luận để đánh giá vai trò của máy biến áp trong việc giảm hao phí năng lượng điện khi truyền tải điện năng đi xa.

Lời giải

## Vai trò của máy biến áp trong việc giảm hao phí khi truyền tải điện năng đi xa

a) Nguồn gốc của hao phí trên đường dây

Đường dây tải điện có điện trở R=ρℓSR = \rho\dfrac{\ell}{S}. Vì đường dây rất dài nên RR đáng kể. Khi có dòng điện II chạy qua, dây tỏa nhiệt (hiệu ứng Joule) làm hao phí một phần điện năng:

Php=I2RP_{hp} = I^2 R

b) Biểu thức hao phí theo điện áp truyền tải

Công suất truyền đi ở đầu đường dây: P=UIcos⁡φP = U I\cos\varphi, suy ra dòng điện trên dây:

I=PUcos⁡φI = \dfrac{P}{U\cos\varphi}

Thay vào công thức hao phí:

Php=I2R=P2RU2cos⁡2φP_{hp} = I^2 R = \dfrac{P^2 R}{U^2\cos^2\varphi}

Nhận xét: với công suất truyền PP, điện trở dây RR và hệ số công suất cos⁡φ\cos\varphi xác định, hao phí PhpP_{hp} tỉ lệ nghịch với bình phương điện áp UU nơi truyền đi.

c) Các cách giảm hao phí

- *Giảm điện trở RR:* phải tăng tiết diện SS (dùng nhiều kim loại hơn) → dây nặng, cột đỡ cồng kềnh, rất tốn kém mà hiệu quả hạn chế.
- *Tăng điện áp UU nơi truyền đi:* khi tăng điện áp lên nn lần (U′=nUU' = nU) thì với PP không đổi, dòng điện giảm nn lần:

I′=PU′cos⁡φ=InI' = \dfrac{P}{U'\cos\varphi} = \dfrac{I}{n}

nên hao phí giảm n2n^2 lần:

Php′=I′2R=P2Rn2U2cos⁡2φ=Phpn2P'_{hp} = I'^2 R = \dfrac{P^2 R}{n^2 U^2\cos^2\varphi} = \dfrac{P_{hp}}{n^2}

Đây là cách hiệu quả và kinh tế hơn nhiều. *Ví dụ:* tăng điện áp từ 25 kV25\,\text{kV} lên 500 kV500\,\text{kV} (n=20n = 20) thì hao phí giảm n2=400n^2 = 400 lần.

d) Vai trò của máy biến áp

Máy biến áp thay đổi được điện áp xoay chiều mà gần như không làm thay đổi công suất (hiệu suất rất cao: U1I1≈U2I2U_1 I_1 \approx U_2 I_2). Nhờ đó:

1. Ở đầu đường dây (nhà máy điện): dùng máy tăng áp để nâng điện áp lên rất cao (hàng trăm kV) → dòng điện trên dây nhỏ → hao phí Php=P2RU2cos⁡2φP_{hp} = \dfrac{P^2 R}{U^2\cos^2\varphi} giảm mạnh.
2. Ở cuối đường dây (nơi tiêu thụ): dùng máy hạ áp để hạ điện áp xuống mức an toàn, phù hợp với thiết bị (220 V220\,\text{V}, 380 V380\,\text{V}…).

Kết luận: Máy biến áp là thiết bị không thể thiếu trong hệ thống truyền tải điện năng đi xa: tăng áp ở đầu đường dây giúp giảm hao phí tỉ lệ với bình phương điện áp mà vẫn giữ nguyên công suất truyền, còn hạ áp ở cuối đường dây bảo đảm an toàn cho người sử dụng — nhờ đó điện năng được truyền đi xa một cách kinh tế và hiệu quả.

Đáp số

Hao phí Php=P2RU2cos⁡2φP_{hp}=\dfrac{P^2R}{U^2\cos^2\varphi}, tỉ lệ nghịch với U2U^2; tăng điện áp lên nn lần thì hao phí giảm n2n^2 lầnMáy biến áp tăng áp ở đầu đường dây để giảm hao phí, hạ áp ở cuối đường dây để dùng an toàn — vẫn giữ nguyên công suất truyền

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.