Chuyên đề học tập Vật lí 12

Giải Hoạt động 1 trang 16 Chuyên đề Vật lí 12

Bài 3. Máy biến áp và truyền tải điện năng   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hãy giải thích tại sao trong thực tế truyền tải điện năng đi xa người ta thường chỉ sử dụng phương án b và d.

Lời giải

Cơ sở lí thuyết. Công suất hao phí do toả nhiệt trên đường dây truyền tải là:

ΔP=R I2=R P2U2cos⁡2φ=ρ ℓS P2U2cos⁡2φ\Delta P = R\,I^2 = \dfrac{R\,P^2}{U^2\cos^2\varphi} = \dfrac{\rho\,\dfrac{\ell}{S}\,P^2}{U^2\cos^2\varphi}

trong đó PP là công suất cần truyền (coi như không đổi), ℓ\ell là chiều dài đường dây (do khoảng cách truyền tải quy định, không đổi). Như vậy muốn giảm ΔP\Delta P về nguyên tắc có bốn hướng: giảm điện trở suất ρ\rho, tăng tiết diện SS, tăng điện áp UU nơi truyền đi, hoặc tăng hệ số công suất cos⁡φ\cos\varphi. Xét từng phương án về mặt hiệu quả và tính kinh tế:

a) Giảm điện trở suất ρ\rho của dây (đổi vật liệu làm dây). Dây tải điện hiện dùng đồng hoặc nhôm vốn đã dẫn điện rất tốt; chỉ còn vài kim loại có ρ\rho nhỏ hơn (bạc, vàng) nhưng giá thành cực cao, không thể dùng cho hàng nghìn kilômét đường dây. ⇒ Không khả thi về kinh tế, loại.

b) Tăng tiết diện SS của dây dẫn. Vì ΔP∼1S\Delta P \sim \dfrac{1}{S} nên tăng SS có giảm được hao phí, lại dễ thực hiện. Đây là một biện pháp thực tế được dùng (trong giới hạn hợp lí), nên chọn.

c) Tăng điện áp UU nơi truyền đi. Vì ΔP∼1U2\Delta P \sim \dfrac{1}{U^2} nên tăng UU lên nn lần thì hao phí giảm tới n2n^2 lần — hiệu quả nhất, trong khi chỉ cần dùng máy biến áp tăng áp (và hạ áp ở nơi tiêu thụ) là thiết bị rẻ, đơn giản, tổn hao nhỏ. Đây là biện pháp chủ lực trong truyền tải điện đi xa, nên chọn.

d) Tăng hệ số công suất cos⁡φ\cos\varphi. Vì ΔP∼1cos⁡2φ\Delta P \sim \dfrac{1}{\cos^2\varphi} nên nâng cos⁡φ\cos\varphi (gần tới 1) cũng làm giảm hao phí; thực hiện bằng cách mắc thêm tụ bù trên lưới, chi phí hợp lí. Đây cũng là biện pháp thực tế được dùng, nên chọn.

Kết luận. Hai phương án còn lại (đổi vật liệu dây để giảm ρ\rho, và — trong một số cách trình bày — tăng tiết diện quá mức làm dây quá nặng, tốn nhiều kim loại, cột đỡ phải to khoẻ) bị loại vì không kinh tế hoặc kém hiệu quả. Trong thực tế người ta chủ yếu dùng tăng điện áp truyền tải bằng máy biến áp kết hợp nâng cao hệ số công suất cos⁡φ\cos\varphi — chính là hai phương án b và d — vì chúng vừa hiệu quả cao (hao phí giảm theo U2U^2 và cos⁡2φ\cos^2\varphi) vừa tiết kiệm chi phí.

Đáp số

Dựa vào ΔP=R P2U2cos⁡2φ\Delta P = \dfrac{R\,P^2}{U^2\cos^2\varphi}: chọn b (tăng UU bằng máy biến áp) vì hao phí giảm theo U2U^2, hiệu quả nhất mà rẻ; chọn d (tăng cos⁡φ\cos\varphi) vì giảm hao phí, chi phí hợp lí. Loại các phương án giảm ρ\rho (đổi vật liệu quá đắt) và tăng tiết diện quá mức (tốn kim loại, dây nặng, không kinh tế).

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.