Chuyên đề học tập Vật lí 11

Giải Câu hỏi trang 8 Chuyên đề Vật lí 11

Chuyên đề 1. Trường hấp dẫn   Đã kiểm

Đề bài

1. Nêu cách biểu diễn lực hấp dẫn giữa hai chất điểm.
2. Tính lực hấp dẫn giữa hai quả cầu giống nhau, khối lượng mỗi quả cầu là 3 kg, có bán kính 10 cm, tâm của hai quả cầu đặt cách nhau 80 cm.
So sánh lực hấp dẫn của hai quả cầu trên với trọng lực của chúng. Giải thích tại sao hai lực này lại có độ lớn khác nhau.

Lời giải

## Câu 1. Cách biểu diễn lực hấp dẫn giữa hai chất điểm

Hai chất điểm khối lượng m1m_1, m2m_2 đặt cách nhau khoảng rr luôn hút nhau bằng một cặp lực hấp dẫn. Mỗi lực được biểu diễn bằng một vectơ có:

- Điểm đặt: tại chất điểm bị lực tác dụng (F⃗12\vec{F}_{12} đặt tại m1m_1, F⃗21\vec{F}_{21} đặt tại m2m_2).
- Phương: nằm trên đường thẳng nối hai chất điểm.
- Chiều: hướng vào nhau (lực hút).
- Độ lớn: xác định theo định luật vạn vật hấp dẫn
F=Gm1m2r2,G=6,67⋅10−11 N·m2/kg2.F = G\dfrac{m_1 m_2}{r^2},\qquad G = 6{,}67\cdot10^{-11}\ \text{N·m}^2/\text{kg}^2.

Hai vectơ F⃗12\vec{F}_{12} và F⃗21\vec{F}_{21} cùng phương, ngược chiều, cùng độ lớn nhưng đặt tại hai vật khác nhau (hai lực trực đối, không phải cặp lực cân bằng).

## Câu 2. Tính lực hấp dẫn và so sánh với trọng lực

Tóm tắt: m1=m2=m=3m_1 = m_2 = m = 3 kg; bán kính R=10R = 10 cm =0,1= 0{,}1 m; khoảng cách giữa hai tâm r=80r = 80 cm =0,8= 0{,}8 m.

Vì hai quả cầu đồng chất, khối lượng phân bố đối xứng cầu nên có thể coi như hai chất điểm đặt tại hai tâm; khoảng cách giữa chúng là r=0,8r = 0{,}8 m (hai quả cầu không chạm nhau vì 2R=0,2 m<0,8 m2R = 0{,}2\ \text{m} < 0{,}8\ \text{m}).

a) Lực hấp dẫn giữa hai quả cầu
F=Gm2r2=6,67⋅10−11⋅320,82=6,67⋅10−11⋅90,64≈9,4⋅10−10 N.F = G\dfrac{m^2}{r^2} = 6{,}67\cdot10^{-11}\cdot\dfrac{3^2}{0{,}8^2} = 6{,}67\cdot10^{-11}\cdot\dfrac{9}{0{,}64} \approx 9{,}4\cdot10^{-10}\ \text{N}.

b) So sánh với trọng lực của mỗi quả cầu (lấy g=9,8 m/s2g = 9{,}8\ \text{m/s}^2)
P=mg=3⋅9,8=29,4 N.P = mg = 3\cdot9{,}8 = 29{,}4\ \text{N}.

Tỉ số:
PF=29,49,4⋅10−10≈3,1⋅1010 lần.\dfrac{P}{F} = \dfrac{29{,}4}{9{,}4\cdot10^{-10}} \approx 3{,}1\cdot10^{10}\ \text{lần}.

Vậy trọng lực lớn hơn lực hấp dẫn giữa hai quả cầu khoảng 3⋅10103\cdot10^{10} lần.

c) Giải thích tại sao hai lực có độ lớn khác nhau

Cả hai đều là lực hấp dẫn, cùng dạng F=GMmr2F = G\dfrac{Mm}{r^2}. Lực hấp dẫn giữa hai quả cầu chỉ phụ thuộc khối lượng của chúng (mỗi quả 33 kg). Trọng lực thực chất là lực hấp dẫn giữa quả cầu và Trái Đất, mà khối lượng Trái Đất rất lớn (M≈6⋅1024M \approx 6\cdot10^{24} kg). Chính khối lượng khổng lồ của Trái Đất làm cho trọng lực lớn hơn lực hấp dẫn giữa hai quả cầu rất nhiều lần.

Đáp số

Cách biểu diễn: vectơ lực hút, điểm đặt tại chất điểm bị tác dụng, phương trùng đường nối hai chất điểm, chiều hướng vào nhau, độ lớn F=Gm1m2r2F = G\dfrac{m_1 m_2}{r^2}F≈9,4⋅10−10F \approx 9{,}4\cdot10^{-10} N; P=29,4P = 29{,}4 N; P/F≈3,1⋅1010P/F \approx 3{,}1\cdot10^{10} lần — trọng lực lớn hơn nhiều vì Trái Đất có khối lượng rất lớn

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.