Chuyên đề học tập Vật lí 11

Giải Vận dụng trang 31 Chuyên đề Vật lí 11

Chuyên đề 2. Truyền thông tin bằng sóng vô tuyến   Đã kiểm

Đề bài

– Tìm hiểu cách phân chia, cấp phát tần số của một số kênh truyền thông trên thực tế.

– Liệt kê một số tần số phát sóng trên radio Việt Nam, một số kênh truyền hình của Đài Truyền hình Việt Nam.

– Từ tần số của các kênh phát thanh và truyền hình đã liệt kê ở trên, em hãy tính bước sóng tương ứng của chúng.

Lời giải

Công thức áp dụng: Sóng vô tuyến là sóng điện từ, lan truyền với tốc độ ánh sáng c=3×108 m/sc = 3\times10^8\ \text{m/s}. Bước sóng liên hệ với tần số bởi:

λ=cf\lambda = \dfrac{c}{f}

a) Cách phân chia, cấp phát tần số

Phổ tần số vô tuyến điện là tài nguyên dùng chung, được phân chia thành các dải theo quy định của Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU):

| Dải | Tên gọi | Phạm vi tần số | Ứng dụng tiêu biểu |
|---|---|---|---|
| MF | Sóng trung | 300 kHz−3 MHz300\ \text{kHz}-3\ \text{MHz} | Phát thanh AM |
| HF | Sóng ngắn | 3−30 MHz3-30\ \text{MHz} | Phát thanh đối ngoại |
| VHF | Sóng cực ngắn | 30−300 MHz30-300\ \text{MHz} | Phát thanh FM, truyền hình băng thấp |
| UHF | Siêu cao tần | 300 MHz−3 GHz300\ \text{MHz}-3\ \text{GHz} | Truyền hình số DVB-T2 |

Ở Việt Nam, Cục Tần số vô tuyến điện (Bộ Thông tin và Truyền thông) quy hoạch và cấp phát tần số theo Quy hoạch tần số quốc gia, phù hợp với ITU. Mỗi dịch vụ được cấp một dải riêng; trong dải đó mỗi đài/kênh lại chiếm một khoảng (kênh) có bề rộng xác định để không chèn lấn nhau.

b) Một số tần số phát sóng thực tế

*Phát thanh — Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV), khu vực Hà Nội:*

| Kênh | Loại sóng | Tần số |
|---|---|---|
| VOV1 | AM (sóng trung) | 675 kHz675\ \text{kHz} |
| VOV1 | FM | 100,0 MHz100{,}0\ \text{MHz} |
| VOV2 | FM | 96,0 MHz96{,}0\ \text{MHz} |
| VOV3 | FM | 102,7 MHz102{,}7\ \text{MHz} |
| VOV Giao thông | FM | 91,0 MHz91{,}0\ \text{MHz} |

*Truyền hình số mặt đất — Đài Truyền hình Việt Nam (VTV), chuẩn DVB-T2, khu vực Hà Nội:*

| Gói kênh (MUX) | Kênh UHF | Tần số trung tâm |
|---|---|---|
| MUX1 (VTV1, VTV3, VTV5…) | Kênh 34 | 578 MHz578\ \text{MHz} |
| MUX3 (VTV2, VTV6…) | Kênh 36 | 594 MHz594\ \text{MHz} |
| MUX4 (VTV4, VTC…) | Kênh 48 | 690 MHz690\ \text{MHz} |

(Tần số trung tâm kênh UHF theo công thức f=8N+306f = 8N + 306 MHz: kênh 34 → 578 MHz, kênh 36 → 594 MHz, kênh 48 → 690 MHz.)

c) Tính bước sóng (áp dụng λ=c/f\lambda = c/f)

*Phát thanh:*

- VOV1 AM: λ1=3×108675×103≈444 m\lambda_1 = \dfrac{3\times10^8}{675\times10^3} \approx 444\ \text{m}
- VOV1 FM: λ2=3×108100,0×106=3,00 m\lambda_2 = \dfrac{3\times10^8}{100{,}0\times10^6} = 3{,}00\ \text{m}
- VOV2 FM: λ3=3×10896,0×106≈3,13 m\lambda_3 = \dfrac{3\times10^8}{96{,}0\times10^6} \approx 3{,}13\ \text{m}
- VOV3 FM: λ4=3×108102,7×106≈2,92 m\lambda_4 = \dfrac{3\times10^8}{102{,}7\times10^6} \approx 2{,}92\ \text{m}
- VOV Giao thông FM: λ5=3×10891,0×106≈3,30 m\lambda_5 = \dfrac{3\times10^8}{91{,}0\times10^6} \approx 3{,}30\ \text{m}

*Truyền hình số:*

- MUX1 (578 MHz): λ6=3×108578×106≈0,519 m=51,9 cm\lambda_6 = \dfrac{3\times10^8}{578\times10^6} \approx 0{,}519\ \text{m} = 51{,}9\ \text{cm}
- MUX3 (594 MHz): λ7=3×108594×106≈0,505 m=50,5 cm\lambda_7 = \dfrac{3\times10^8}{594\times10^6} \approx 0{,}505\ \text{m} = 50{,}5\ \text{cm}
- MUX4 (690 MHz): λ8=3×108690×106≈0,435 m=43,5 cm\lambda_8 = \dfrac{3\times10^8}{690\times10^6} \approx 0{,}435\ \text{m} = 43{,}5\ \text{cm}

Nhận xét: Tần số càng cao thì bước sóng càng ngắn. Sóng AM (dải MF) có bước sóng hàng trăm mét; sóng FM (dải VHF) có bước sóng khoảng 3 m3\ \text{m}; sóng truyền hình số (dải UHF) có bước sóng chỉ khoảng 40−55 cm40-55\ \text{cm} — phù hợp với thực tế.

Đáp số

VOV1 AM (675 kHz): λ₁ ≈ 444 mVOV1 FM (100,0 MHz): λ₂ = 3,00 mVOV2 FM (96,0 MHz): λ₃ ≈ 3,13 mVOV3 FM (102,7 MHz): λ₄ ≈ 2,92 mVOV Giao thông FM (91,0 MHz): λ₅ ≈ 3,30 mVTV MUX1 – kênh 34 UHF (578 MHz): λ₆ ≈ 51,9 cmVTV MUX3 – kênh 36 UHF (594 MHz): λ₇ ≈ 50,5 cmVTV MUX4 – kênh 48 UHF (690 MHz): λ₈ ≈ 43,5 cm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.