Chuyên đề học tập Vật lí 11

Giải Câu hỏi trang 19 Chuyên đề Vật lí 11

Bài 3. Thế hấp dẫn và thế năng hấp dẫn   Đã kiểm chéo

Đề bài

Lập luận để rút ra biểu thức (3.1).

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 19 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 3.1 mô tả chuyển động của vật có khối lượng m dưới tác dụng của trọng lực: một vật m đặt tại điểm B gần mặt đất ở độ cao hBh_B, trượt theo một đường dốc (đường thẳng nghiêng) xuống điểm C ở độ cao hCh_C thấp hơn. Trọng lực P⃗=mg\vec{P} = mg hướng thẳng đứng xuống dưới; góc giữa phương của trọng lực và đoạn dịch chuyển BC là α\alpha. Từ B hạ đường thẳng đứng xuống điểm D nằm ngang với C, tạo thành tam giác vuông BDC với BD là hiệu độ cao hB−hCh_B - h_C. Biểu thức cần rút ra là công của trọng lực ABC=mghB−mghCA_{BC} = mgh_B - mgh_C.

Lời giải

Xét vật m trượt từ B xuống C

Vật khối lượng mm chịu tác dụng của trọng lực P⃗=mg⃗\vec{P}=m\vec{g} hướng thẳng đứng xuống dưới, dịch chuyển theo đoạn dốc thẳng BCBC từ độ cao hBh_B xuống độ cao hCh_C (với hB>hCh_B>h_C). Gọi α\alpha là góc hợp bởi phương của trọng lực (phương thẳng đứng) và phương dịch chuyển BCBC.

Bước 1 — Viết công của trọng lực theo định nghĩa.

Công của lực không đổi F⃗\vec{F} khi điểm đặt dịch chuyển đoạn ss là A=F scos⁡αA=F\,s\cos\alpha, với α\alpha là góc giữa lực và độ dịch chuyển. Áp dụng cho trọng lực P=mgP=mg trên đoạn BCBC:

ABC=P⋅BC⋅cos⁡α=mg⋅BCcos⁡α(1)A_{BC}=P\cdot BC\cdot\cos\alpha=mg\cdot BC\cos\alpha\qquad(1)

Bước 2 — Tính BCcos⁡αBC\cos\alpha nhờ tam giác vuông BDCBDC.

Từ BB hạ đường thẳng đứng xuống điểm DD nằm ngang với CC, được tam giác vuông tại DD: cạnh BDBD thẳng đứng chính là hiệu độ cao

BD=hB−hC.BD=h_B-h_C.

Góc giữa phương thẳng đứng BDBD và cạnh huyền BCBC đúng bằng α\alpha, nên:

cos⁡α=BDBC ⇒ BCcos⁡α=BD=hB−hC(2)\cos\alpha=\dfrac{BD}{BC}\ \Rightarrow\ BC\cos\alpha=BD=h_B-h_C\qquad(2)

Bước 3 — Thay (2) vào (1).

ABC=mg⋅BCcos⁡α=mg(hB−hC)A_{BC}=mg\cdot BC\cos\alpha=mg(h_B-h_C)

ABC=mghB−mghC(3.1)\boxed{A_{BC}=mgh_B-mgh_C}\qquad(3.1)

Nhận xét: Công của trọng lực chỉ phụ thuộc hiệu độ cao đầu và cuối (hB−hC)(h_B-h_C), không phụ thuộc hình dạng đường đi. Vì hB>hCh_B>h_C nên ABC>0A_{BC}>0: trọng lực sinh công dương khi vật đi xuống. Đã rút ra được biểu thức (3.1) (đpcm).

Đáp số

đpcm (ABC=mghB−mghCA_{BC}=mgh_B-mgh_C)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.