Chuyên đề học tập Toán 12

Giải Bài 2.16 trang 45 Chuyên đề Toán 12

Bài tập cuối chương II   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một khu vực hình tròn có bán kính 20 m được bao quanh bởi một lối đi bộ (như hình vẽ). Một bóng đèn được lắp ở trên đỉnh cột nằm ở tâm của khu vực. Hỏi độ cao của cột đèn là bao nhiêu thì sẽ chiếu sáng mạnh nhất cho lối đi bộ? Biết rằng cường độ chiếu sáng được cho bởi công thức I=sin⁡θsI = \dfrac{\sin\theta}{s}, trong đó ss là khoảng cách từ nguồn sáng và θ\theta là góc mà ánh sáng chiếu vào bề mặt.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 45 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Khu vực hình tròn bán kính 20 m được bao quanh bởi lối đi bộ. Cột đèn đứng thẳng ở tâm hình tròn. Từ bóng đèn trên đỉnh cột, tia sáng chiếu tới điểm trên lối đi (mép hình tròn) có khoảng cách ss tới nguồn sáng, tạo với mặt đất góc θ\theta. Khoảng cách từ chân cột (tâm) tới lối đi là 20 m (cạnh đáy nằm ngang). Tam giác vuông với cạnh đứng là chiều cao cột, cạnh ngang 20 m, cạnh huyền ss, góc θ\theta tại điểm trên lối đi.

Lời giải

Gọi hh (m) là chiều cao của cột đèn, h>0h>0.

Thiết lập hàm số. Nguồn sáng đặt tại đỉnh cột (tâm khu vực), điểm cần chiếu sáng nằm trên lối đi bộ, cách chân cột 2020 m. Xét tam giác vuông có cạnh đứng là cột đèn hh, cạnh nằm ngang 2020 m và cạnh huyền là khoảng cách ss từ nguồn sáng tới lối đi:

s=h2+202=h2+400.s=\sqrt{h^{2}+20^{2}}=\sqrt{h^{2}+400}.

Góc θ\theta là góc giữa tia sáng và mặt đất tại điểm trên lối đi, nên

sin⁡θ=hs=hh2+400.\sin\theta=\frac{h}{s}=\frac{h}{\sqrt{h^{2}+400}}.

Thay vào công thức đã cho I=sin⁡θsI=\dfrac{\sin\theta}{s}, ta được

I(h)=1s⋅hs=hs2=hh2+400,h>0.I(h)=\frac{1}{s}\cdot\frac{h}{s}=\frac{h}{s^{2}}=\frac{h}{h^{2}+400},\quad h>0.

Khảo sát hàm số. Ta có

I′(h)=(h2+400)−h⋅2h(h2+400)2=400−h2(h2+400)2.I'(h)=\frac{(h^{2}+400)-h\cdot 2h}{(h^{2}+400)^{2}}=\frac{400-h^{2}}{(h^{2}+400)^{2}}.

Vì mẫu số luôn dương nên I′(h)=0⇔400−h2=0⇔h=20I'(h)=0\Leftrightarrow 400-h^{2}=0\Leftrightarrow h=20 (do h>0h>0).

Bảng biến thiên: trên khoảng (0;20)(0;20) có I′(h)>0I'(h)>0, hàm số đồng biến; trên khoảng (20;+∞)(20;+\infty) có I′(h)<0I'(h)<0, hàm số nghịch biến. Do đó hàm số I(h)I(h) đạt giá trị lớn nhất tại h=20h=20:

max⁡(0;+∞)I=I(20)=20202+400=20800=140=0,025.\max_{(0;+\infty)}I=I(20)=\frac{20}{20^{2}+400}=\frac{20}{800}=\frac{1}{40}=0{,}025.

Kiểm tra: khi h=20h=20 thì s=800=202s=\sqrt{800}=20\sqrt{2}, sin⁡θ=20202=22\sin\theta=\dfrac{20}{20\sqrt{2}}=\dfrac{\sqrt{2}}{2} (tức θ=45∘\theta=45^{\circ}), suy ra I=2/2202=140I=\dfrac{\sqrt{2}/2}{20\sqrt{2}}=\dfrac{1}{40}, khớp với kết quả trên.

Kết luận. Cột đèn cao 2020 m thì lối đi bộ được chiếu sáng mạnh nhất.

Đáp số

Cột đèn cao 2020 m (khi đó θ=45∘\theta=45^{\circ}, cường độ chiếu sáng lớn nhất I=140=0,025I=\dfrac{1}{40}=0{,}025)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.