Chuyên đề học tập Toán 12

Giải Bài 2.5 trang 33 Chuyên đề Toán 12

Bài tập cuối chuyên đề   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một hãng bán gà rán nghiên cứu thấy rằng để làm ra món gà rán có chất lượng tốt nhất thì thức ăn cho gà cần được bổ sung 4 loại vitamin V1, V2, V3 và V4. Tổng lượng vitamin tối thiểu phải bổ sung cho mỗi 100 gam thức ăn cho gà là: V1 cần 50 đơn vị, V2 cần 100 đơn vị, V3 cần 60 đơn vị và V4 cần 180 đơn vị. Có hai loại thức ăn S1 và S2 cung cấp 4 loại vitamin này. Loại S1 có giá 720 đồng một gam và mỗi gam S1 có chứa 5 đơn vị V1, 25 đơn vị V2, 10 đơn vị V3 và 35 đơn vị V4. Loại S2 có giá 960 đồng một gam và mỗi gam S2 có chứa 25 đơn vị V1, 10 đơn vị V2, 10 đơn vị V3 và 20 đơn vị V4. Hỏi cần phải thêm vào 100 gam thức ăn cho gà mỗi loại S1 và S2 bao nhiêu gam để chi phí là thấp nhất mà vẫn đảm bảo dinh dưỡng cho gà?

Lời giải

Bước 1. Lập mô hình.

Gọi xx (gam) là lượng thức ăn S1S_1 và yy (gam) là lượng thức ăn S2S_2 cần thêm vào 100100 gam thức ăn cho gà, với x≥0, y≥0x \ge 0,\ y \ge 0.

Lượng vitamin thêm vào phải đạt mức tối thiểu ở mỗi loại:

- V1V_1: 5x+25y≥50  ⟺  x+5y≥105x + 25y \ge 50 \iff x + 5y \ge 10
- V2V_2: 25x+10y≥100  ⟺  5x+2y≥2025x + 10y \ge 100 \iff 5x + 2y \ge 20
- V3V_3: 10x+10y≥60  ⟺  x+y≥610x + 10y \ge 60 \iff x + y \ge 6
- V4V_4: 35x+20y≥180  ⟺  7x+4y≥3635x + 20y \ge 180 \iff 7x + 4y \ge 36

Chi phí (đồng): F(x;y)=720x+960yF(x;y) = 720x + 960y — cần tìm giá trị nhỏ nhất.

Đây là bài toán quy hoạch tuyến tính với hệ ràng buộc
{x+5y≥105x+2y≥20x+y≥67x+4y≥36x≥0, y≥0.\begin{cases} x + 5y \ge 10 \\ 5x + 2y \ge 20 \\ x + y \ge 6 \\ 7x + 4y \ge 36 \\ x \ge 0,\ y \ge 0. \end{cases}

Bước 2. Xác định miền nghiệm (miền ràng buộc).

Miền nghiệm DD là phần mặt phẳng thỏa mãn đồng thời tất cả các bất phương trình trên (nằm về phía "trên" của các đường thẳng biên và trong góc phần tư thứ nhất). Đây là miền đa giác không bị chặn phía trên, có các đỉnh nằm trên biên dưới. Tìm tọa độ các đỉnh bằng cách giải giao điểm của các cặp đường thẳng biên kề nhau:

- A(0; 10)A(0;\,10): giao của OyOy với 5x+2y=205x+2y=20.
- B(43; 203)B\left(\dfrac{4}{3};\,\dfrac{20}{3}\right): giao của 5x+2y=205x+2y=20 và 7x+4y=367x+4y=36.
- C(4; 2)C(4;\,2): giao của 7x+4y=367x+4y=36 và x+y=6x+y=6.
- D0(5; 1)D_0(5;\,1): giao của x+y=6x+y=6 và x+5y=10x+5y=10.
- E(10; 0)E(10;\,0): giao của x+5y=10x+5y=10 với OxOx.

Bước 3. Tìm giá trị nhỏ nhất của FF.

Hàm mục tiêu FF tuyến tính nên đạt giá trị nhỏ nhất trên miền DD tại một trong các đỉnh. Tính FF tại các đỉnh:

| Đỉnh | (x;y)(x;y) | F=720x+960yF = 720x + 960y |
|------|---------|-------------------|
| AA | (0;10)(0;10) | 9 6009\,600 |
| BB | (43;203)\left(\tfrac{4}{3};\tfrac{20}{3}\right) | 960+6 400=7 360960 + 6\,400 = 7\,360 |
| CC | (4;2)(4;2) | 2 880+1 920=4 8002\,880 + 1\,920 = 4\,800 |
| D0D_0 | (5;1)(5;1) | 3 600+960=4 5603\,600 + 960 = 4\,560 |
| EE | (10;0)(10;0) | 7 2007\,200 |

Giá trị nhỏ nhất là F=4 560F = 4\,560 đồng, đạt được tại D0(5; 1)D_0(5;\,1), tức x=5, y=1x = 5,\ y = 1.

Bước 4. Kiểm tra lại đáp số.

Với x=5, y=1x = 5,\ y = 1:

- V1V_1: 5⋅5+25⋅1=50≥505\cdot 5 + 25\cdot 1 = 50 \ge 50 ✓ (vừa đủ)
- V2V_2: 25⋅5+10⋅1=135≥10025\cdot 5 + 10\cdot 1 = 135 \ge 100 ✓
- V3V_3: 10⋅5+10⋅1=60≥6010\cdot 5 + 10\cdot 1 = 60 \ge 60 ✓ (vừa đủ)
- V4V_4: 35⋅5+20⋅1=195≥18035\cdot 5 + 20\cdot 1 = 195 \ge 180 ✓

Mọi ràng buộc đều thỏa mãn và chi phí F=720⋅5+960⋅1=4 560F = 720\cdot 5 + 960\cdot 1 = 4\,560 đồng.

Kết luận: Cần thêm vào 100100 gam thức ăn cho gà 55 gam loại S1S_1 và 11 gam loại S2S_2 thì chi phí thấp nhất là 4 5604\,560 đồng mà vẫn đảm bảo dinh dưỡng cho gà.

Đáp số

Thêm 5 gam S₁ và 1 gam S₂; chi phí thấp nhất 4560 đồng

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.