Chuyên đề học tập Toán 10

Giải Bài 3.4 trang 45 Chuyên đề Toán 10

Bài tập cuối chuyên đề 3   Đã kiểm chéo

Đề bài

Đường tròn phụ của hình elip là đường tròn có đường kính là trục nhỏ của elip (H.3.8). Do đó, đường tròn phụ là đường tròn lớn nhất có thể nằm bên trong một hình elip. Tìm phương trình đường tròn phụ của elip x2a2+y2b2=1\dfrac{x^2}{a^2}+\dfrac{y^2}{b^2}=1 và chứng minh rằng, nếu điểm M(x0;y0)M(x_0; y_0) thuộc elip thì điểm N(bax0;y0)N\left(\dfrac{b}{a}x_0; y_0\right) thuộc đường tròn phụ.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 45 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 3.8: Một hình elip (nét đỏ) nằm ngang với trục lớn theo phương ngang, trục nhỏ theo phương dọc. Bên trong elip là một đường tròn (nét xanh) có đường kính bằng trục nhỏ của elip (đường tròn phụ), tiếp xúc với elip tại hai đầu mút của trục nhỏ.

Lời giải

Phương trình đường tròn phụ.

Elip x2a2+y2b2=1\dfrac{x^2}{a^2}+\dfrac{y^2}{b^2}=1 (với a>b>0a>b>0) có trục lớn nằm trên OxOx với độ dài 2a2a, trục nhỏ nằm trên OyOy với hai đầu mút là B1(0;−b)B_1(0;-b) và B2(0;b)B_2(0;b), độ dài trục nhỏ bằng 2b2b.

Đường tròn phụ có đường kính là trục nhỏ của elip, nên nó có:
- tâm là trung điểm của trục nhỏ, tức là gốc tọa độ O(0;0)O(0;0);
- bán kính R=2b2=bR=\dfrac{2b}{2}=b.

Vậy phương trình đường tròn phụ là
x2+y2=b2.x^2+y^2=b^2.

Chứng minh: nếu M(x0;y0)M(x_0;y_0) thuộc elip thì N(bax0; y0)N\left(\dfrac{b}{a}x_0;\,y_0\right) thuộc đường tròn phụ.

Vì M(x0;y0)M(x_0;y_0) thuộc elip nên tọa độ của MM thỏa mãn phương trình elip:
x02a2+y02b2=1.\dfrac{x_0^2}{a^2}+\dfrac{y_0^2}{b^2}=1.

Nhân hai vế của đẳng thức này với b2>0b^2>0, ta được:
b2x02a2+y02=b2.(∗)\dfrac{b^2x_0^2}{a^2}+y_0^2=b^2. \quad (*)

Xét điểm N(bax0; y0)N\left(\dfrac{b}{a}x_0;\,y_0\right). Thay tọa độ của NN vào vế trái phương trình đường tròn phụ:
(bax0)2+y02=b2x02a2+y02.\left(\dfrac{b}{a}x_0\right)^2+y_0^2=\dfrac{b^2x_0^2}{a^2}+y_0^2.

Theo (∗)(*), biểu thức này bằng b2b^2. Do đó
(bax0)2+y02=b2,\left(\dfrac{b}{a}x_0\right)^2+y_0^2=b^2,
tức là tọa độ điểm NN thỏa mãn phương trình x2+y2=b2x^2+y^2=b^2.

Vậy điểm N(bax0; y0)N\left(\dfrac{b}{a}x_0;\,y_0\right) thuộc đường tròn phụ (đpcm).

Đáp số

Phương trình đường tròn phụ: x2+y2=b2x^2+y^2=b^2 (tâm OO, bán kính bb)đpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.