Chuyên đề học tập Toán 10

Giải Hoạt động 3 trang 43 Chuyên đề Toán 10

Bài 5. Elip   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho elip có phương trình chính tắc x2a2+y2b2=1\dfrac{x^2}{a^2}+\dfrac{y^2}{b^2}=1, với các tiêu điểm F1(−c;0)F_1(-c;0), F2(c;0)F_2(c;0), ở đây c=a2−b2c=\sqrt{a^2-b^2} (H.3.6). Xét các đường thẳng Δ1:x=−a2c\Delta_1: x=-\dfrac{a^2}{c} và Δ2:x=a2c\Delta_2: x=\dfrac{a^2}{c}.
Với điểm M(x;y)M(x;y) thuộc elip, tính các tỉ số MF1d(M,Δ1)\dfrac{MF_1}{d(M,\Delta_1)} và MF2d(M,Δ2)\dfrac{MF_2}{d(M,\Delta_2)} theo aa và cc.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 43 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 3.6: Hệ trục toạ độ Oxy với một elip tâm O. Trên trục Ox có hai tiêu điểm F1F_1 (bên trái O) và F2F_2 (bên phải O). Hai đường thẳng đứng Δ1\Delta_1 (đi qua điểm −ae-\dfrac{a}{e} trên trục Ox) và Δ2\Delta_2 (đi qua điểm ae\dfrac{a}{e} trên trục Ox) là các đường chuẩn. Điểm MM nằm trên elip ở phần trên bên phải. Từ MM có các đoạn nối tới F1F_1, tới F2F_2, và các đoạn vuông góc (khoảng cách) từ MM tới Δ1\Delta_1 và tới Δ2\Delta_2.

Lời giải

Chuẩn bị: công thức bán kính qua tiêu (độ dài đoạn nối từ MM tới tiêu điểm).

Vì M(x;y)M(x;y) thuộc elip nên y2=b2(1−x2a2)=b2−b2a2x2y^2=b^2\left(1-\dfrac{x^2}{a^2}\right)=b^2-\dfrac{b^2}{a^2}x^2, với b2=a2−c2b^2=a^2-c^2.

Ta có:
MF12=(x+c)2+y2=x2+2cx+c2+b2−b2a2x2.MF_1^2=(x+c)^2+y^2=x^2+2cx+c^2+b^2-\dfrac{b^2}{a^2}x^2.
Thay b2=a2−c2b^2=a^2-c^2:
MF12=x2+2cx+c2+a2−c2−a2−c2a2x2=2cx+a2+c2a2x2=(a+cax)2.MF_1^2=x^2+2cx+c^2+a^2-c^2-\dfrac{a^2-c^2}{a^2}x^2=2cx+a^2+\dfrac{c^2}{a^2}x^2=\left(a+\dfrac{c}{a}x\right)^2.
Vì −a≤x≤a-a\le x\le a nên a+cax≥a−c>0a+\dfrac{c}{a}x\ge a-c>0, do đó
MF1=a+cax.MF_1=a+\dfrac{c}{a}x.
Tương tự:
MF2=a−cax(>0).MF_2=a-\dfrac{c}{a}x\quad(>0).

a) Tính MF1d(M,Δ1)\dfrac{MF_1}{d(M,\Delta_1)}.

Khoảng cách từ M(x;y)M(x;y) tới đường thẳng Δ1:x=−a2c\Delta_1: x=-\dfrac{a^2}{c} (tức x+a2c=0x+\dfrac{a^2}{c}=0) là
d(M,Δ1)=∣x+a2c∣=x+a2c,d(M,\Delta_1)=\left|x+\dfrac{a^2}{c}\right|=x+\dfrac{a^2}{c},
vì x≥−ax\ge -a và a2c>a\dfrac{a^2}{c}>a nên biểu thức trong trị tuyệt đối dương.

Biến đổi tử số:
MF1=a+cax=a2+cxa=ca(a2c+x)=ca(x+a2c).MF_1=a+\dfrac{c}{a}x=\dfrac{a^2+cx}{a}=\dfrac{c}{a}\left(\dfrac{a^2}{c}+x\right)=\dfrac{c}{a}\left(x+\dfrac{a^2}{c}\right).
Suy ra
MF1d(M,Δ1)=ca(x+a2c)x+a2c=ca.\dfrac{MF_1}{d(M,\Delta_1)}=\dfrac{\dfrac{c}{a}\left(x+\dfrac{a^2}{c}\right)}{x+\dfrac{a^2}{c}}=\dfrac{c}{a}.

b) Tính MF2d(M,Δ2)\dfrac{MF_2}{d(M,\Delta_2)}.

Khoảng cách từ MM tới Δ2:x=a2c\Delta_2: x=\dfrac{a^2}{c} là
d(M,Δ2)=∣x−a2c∣=a2c−x,d(M,\Delta_2)=\left|x-\dfrac{a^2}{c}\right|=\dfrac{a^2}{c}-x,
vì x≤a<a2cx\le a<\dfrac{a^2}{c}.

Biến đổi tử số:
MF2=a−cax=a2−cxa=ca(a2c−x).MF_2=a-\dfrac{c}{a}x=\dfrac{a^2-cx}{a}=\dfrac{c}{a}\left(\dfrac{a^2}{c}-x\right).
Suy ra
MF2d(M,Δ2)=ca(a2c−x)a2c−x=ca.\dfrac{MF_2}{d(M,\Delta_2)}=\dfrac{\dfrac{c}{a}\left(\dfrac{a^2}{c}-x\right)}{\dfrac{a^2}{c}-x}=\dfrac{c}{a}.

Kết luận: cả hai tỉ số đều bằng ca\dfrac{c}{a} (chính là tâm sai ee của elip), không phụ thuộc vị trí điểm MM trên elip.

Kiểm tra: với M(a;0)M(a;0) (đỉnh): MF1=a+cMF_1=a+c, d(M,Δ1)=a+a2c=a(c+a)cd(M,\Delta_1)=a+\dfrac{a^2}{c}=\dfrac{a(c+a)}{c}, nên tỉ số =(a+c)ca(a+c)=ca=\dfrac{(a+c)c}{a(a+c)}=\dfrac{c}{a} — đúng.

Đáp số

MF1d(M,Δ1)=ca\dfrac{MF_1}{d(M,\Delta_1)}=\dfrac{c}{a}MF2d(M,Δ2)=ca\dfrac{MF_2}{d(M,\Delta_2)}=\dfrac{c}{a}

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.