Chuyên đề học tập Toán 10

Giải Vận dụng 1 trang 43 Chuyên đề Toán 10

Bài 5. Elip   Đã kiểm chéo

Đề bài

Với thông tin được đưa ra trong tình huống mở đầu, lập phương trình chính tắc của elip quỹ đạo của Trái Đất, với 1 đơn vị đo trên mặt phẳng toạ độ ứng với 10610^6 km trên thực tế.

Lời giải

Dữ kiện từ tình huống mở đầu. Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời theo quỹ đạo là một đường elip, trong đó Mặt Trời nằm ở một tiêu điểm. Khoảng cách nhỏ nhất (điểm cận nhật) và lớn nhất (điểm viễn nhật) từ Trái Đất đến Mặt Trời lần lượt là khoảng 147,1147,1 triệu km và 152,1152,1 triệu km.

Chọn hệ toạ độ. Chọn hệ trục OxyOxy sao cho elip có phương trình chính tắc
x2a2+y2b2=1(a>b>0),\frac{x^2}{a^2}+\frac{y^2}{b^2}=1\quad (a>b>0),
với các tiêu điểm nằm trên trục OxOx. Vì 11 đơn vị trên mặt phẳng toạ độ ứng với 10610^6 km nên ta đo khoảng cách theo đơn vị triệu km.

Lập các mối liên hệ. Gọi FF là tiêu điểm trùng với Mặt Trời. Với elip, khoảng cách từ một điểm trên elip đến một tiêu điểm đạt:

- Giá trị lớn nhất bằng a+ca+c (tại đỉnh xa tiêu điểm — điểm viễn nhật);
- Giá trị nhỏ nhất bằng a−ca-c (tại đỉnh gần tiêu điểm — điểm cận nhật).

Do đó:
a+c=152,1a−c=147,1.a+c=152,1 \qquad a-c=147,1.

Giải tìm aa và cc.
a=152,1+147,12=299,22=149,6,a=\frac{152,1+147,1}{2}=\frac{299,2}{2}=149,6,
c=152,1−147,12=52=2,5.c=\frac{152,1-147,1}{2}=\frac{5}{2}=2,5.

Tính b2b^2. Với elip ta có b2=a2−c2b^2=a^2-c^2:
a2=149,62=22380,16,c2=2,52=6,25,a^2=149,6^2=22380,16,\qquad c^2=2,5^2=6,25,
b2=22380,16−6,25=22373,91.b^2=22380,16-6,25=22373,91.

Phương trình chính tắc của quỹ đạo.
x222380,16+y222373,91=1.\frac{x^2}{22380,16}+\frac{y^2}{22373,91}=1.

Kiểm tra lại. Từ phương trình: a2=22380,16⇒a=149,6a^2=22380,16\Rightarrow a=149,6; c2=a2−b2=22380,16−22373,91=6,25⇒c=2,5c^2=a^2-b^2=22380,16-22373,91=6,25\Rightarrow c=2,5. Khi đó khoảng cách lớn nhất đến tiêu điểm là a+c=149,6+2,5=152,1a+c=149,6+2,5=152,1 và nhỏ nhất là a−c=149,6−2,5=147,1a-c=149,6-2,5=147,1 (triệu km), đúng bằng dữ kiện ban đầu. Vậy kết quả hợp lí.

Đáp số

x222380,16+y222373,91=1\dfrac{x^2}{22380,16}+\dfrac{y^2}{22373,91}=1 (đơn vị trục toạ độ: 10610^6 km); với a=149,6a=149,6, c=2,5c=2,5

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.