Chuyên đề học tập Tin học 12

Giải Luyện tập trang 91 Chuyên đề Tin học 12

Bài 15. Kiểm định giả thuyết thống kê   Đã kiểm

Đề bài

Hình 15.8 cho số liệu mẫu thu nhập bình quân đầu người/tháng của hai địa phương A và B. Thu nhập bình quân đầu người/tháng ở A và B khác nhau, đúng hay sai? Kết luận với mức ý nghĩa 5%.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 91 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 15.8. Thu nhập bình quân đầu người/tháng ở hai địa phương A và B. Đơn vị: 1 000 đồng.

| Năm | 2002 | 2004 | 2006 | 2008 | 2010 | 2012 | 2014 | 2016 | 2018 | 2019 | 2020 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| A | 358 | 498 | 666 | 1065 | 1580 | 2351 | 3265 | 3883 | 4775 | 5190.7 | 5084.1 |
| B | 371 | 471 | 628 | 940 | 1247 | 1797 | 2327 | 2778 | 3585 | 3886.4 | 3874.1 |

Lời giải

Phân tích. Số liệu của A và B được đo trên cùng các năm, nên mỗi năm cho một cặp quan sát (Ai,Bi)(A_i, B_i). Đây là bài toán kiểm định trên mẫu ghép cặp: ta xét hiệu di=Ai−Bid_i = A_i - B_i rồi kiểm định xem trung bình các hiệu có khác 00 hay không. Không dùng kiểm định hai mẫu độc lập, vì hai dãy số liệu không độc lập (cùng tăng theo thời gian); nếu coi là độc lập thì độ phân tán rất lớn do xu thế tăng theo năm sẽ che lấp chênh lệch thực sự giữa A và B.

Gọi μD\mu_D là trung bình của hiệu A−BA-B. Vì câu hỏi là "có khác nhau hay không" nên kiểm định hai phía:
H0: μD=0đốiH1: μD≠0,α=0,05.H_0:\ \mu_D=0 \qquad\text{đối}\qquad H_1:\ \mu_D\neq 0,\qquad \alpha=0{,}05.

Bước 1. Lập hiệu di=Ai−Bid_i=A_i-B_i cho từng năm.

| Năm | AiA_i | BiB_i | did_i |
|---|---|---|---|
| 2002 | 358 | 371 | −13-13 |
| 2004 | 498 | 471 | 2727 |
| 2006 | 666 | 628 | 3838 |
| 2008 | 1065 | 940 | 125125 |
| 2010 | 1580 | 1247 | 333333 |
| 2012 | 2351 | 1797 | 554554 |
| 2014 | 3265 | 2327 | 938938 |
| 2016 | 3883 | 2778 | 11051105 |
| 2018 | 4775 | 3585 | 11901190 |
| 2019 | 5190,75190{,}7 | 3886,43886{,}4 | 1304,31304{,}3 |
| 2020 | 5084,15084{,}1 | 3874,13874{,}1 | 12101210 |

Cỡ mẫu n=11n=11.

Bước 2. Trung bình mẫu của các hiệu.
∑i=111di=6811,3 ⇒ dˉ=6811,311≈619,21 (nghìn đồng).\sum_{i=1}^{11} d_i = 6811{,}3 \ \Rightarrow\ \bar d=\frac{6811{,}3}{11}\approx 619{,}21 \ (\text{nghìn đồng}).

Bước 3. Độ lệch chuẩn mẫu của các hiệu.
∑i=111di2=7 118 039,49,\sum_{i=1}^{11} d_i^2 = 7\,118\,039{,}49,
sD2=∑di2−ndˉ 2n−1=7 118 039,49−6811,321110=7 118 039,49−4 217 618,8810≈290 042,s_D^2=\frac{\sum d_i^2-n\bar d^{\,2}}{n-1}=\frac{7\,118\,039{,}49-\dfrac{6811{,}3^{2}}{11}}{10}=\frac{7\,118\,039{,}49-4\,217\,618{,}88}{10}\approx 290\,042,
sD≈290 042≈538,56.s_D\approx\sqrt{290\,042}\approx 538{,}56.

Bước 4. Thống kê kiểm định. Vì n=11n=11 nhỏ và chưa biết phương sai, dùng thống kê TT theo phân phối Student với n−1=10n-1=10 bậc tự do:
T=dˉsD/n=619,21538,56/11≈619,21162,38≈3,81.T=\frac{\bar d}{s_D/\sqrt n}=\frac{619{,}21}{538{,}56/\sqrt{11}}\approx\frac{619{,}21}{162{,}38}\approx 3{,}81.

Bước 5. Miền bác bỏ. Kiểm định hai phía, α=0,05\alpha=0{,}05, bậc tự do df=10df=10, tra bảng phân phối tt được giá trị tới hạn t0,025; 10=2,228t_{0{,}025;\,10}=2{,}228. Bác bỏ H0H_0 khi ∣T∣>2,228|T|>2{,}228.

Bước 6. Kết luận. Vì ∣T∣≈3,81>t0,025; 10=2,228|T|\approx 3{,}81>t_{0{,}025;\,10}=2{,}228 nên bác bỏ H0H_0. Với mức ý nghĩa 5%5\%, có đủ cơ sở thống kê để kết luận thu nhập bình quân đầu người/tháng ở hai địa phương A và B khác nhau.

Vậy khẳng định "thu nhập bình quân đầu người/tháng ở A và B khác nhau" là ĐÚNG.

Đáp số

∣T∣≈3,81>t0,025; 10=2,228|T|\approx 3{,}81 > t_{0{,}025;\,10}=2{,}228 nên bác bỏ H0:μD=0H_0:\mu_D=0; với mức ý nghĩa 5%, khẳng định thu nhập bình quân đầu người/tháng ở A và B khác nhau là ĐÚNG

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.