Giải Bài 1 trang 74 Chuyên đề Sinh học 12

Lời giải

## a) Một số ví dụ về nông nghiệp sinh thái đã được xây dựng và phát triển ở nước ta

Nông nghiệp sinh thái là hình thức canh tác dựa trên việc vận dụng các quy luật sinh thái, kết hợp tri thức khoa học hiện đại với tri thức, kinh nghiệm bản địa của con người, nhằm tạo ra hệ nông nghiệp vừa cho năng suất cao, vừa bảo vệ môi trường và duy trì đa dạng sinh học. Một số mô hình tiêu biểu ở Việt Nam:

- Mô hình VAC (Vườn – Ao – Chuồng): phổ biến ở đồng bằng Bắc Bộ và nhiều vùng nông thôn. Chất thải từ *chuồng* nuôi làm thức ăn cho cá và làm phân bón cho *vườn*; bùn *ao* bón cho cây; sản phẩm phụ của vườn làm thức ăn cho vật nuôi. Vật chất và năng lượng được tuần hoàn gần như khép kín, giảm thiểu chất thải ra môi trường.

- Mô hình lúa – cá, lúa – tôm (luân canh/xen canh) ở Đồng bằng sông Cửu Long: nuôi cá, tôm trên ruộng lúa; cá, tôm diệt sâu bọ, cỏ dại và thải chất hữu cơ làm giàu dinh dưỡng cho lúa, nhờ đó giảm phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Mô hình lúa – tôm ở các tỉnh ven biển (Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng) còn thích ứng tốt với xâm nhập mặn.

- Mô hình ruộng bậc thang ở vùng núi Tây Bắc (Mù Cang Chải, Sa Pa, Hoàng Su Phì): canh tác theo đường đồng mức, giữ nước và chống xói mòn đất dốc, kết hợp với rừng đầu nguồn để điều tiết nguồn nước.

- Mô hình nông – lâm kết hợp: trồng xen cây rừng với cây công nghiệp, cây ăn quả, chăn thả gia súc dưới tán rừng ở vùng trung du, miền núi (ví dụ: cà phê xen cây che bóng ở Tây Nguyên).

- Mô hình canh tác hữu cơ, rau an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP/hữu cơ (vùng rau Đà Lạt, Mộc Châu; chè hữu cơ Thái Nguyên; cà phê hữu cơ…): hạn chế tối đa hóa chất, dùng thiên địch và phân hữu cơ để kiểm soát dịch hại.

##

b) Phân tích những giá trị mà sinh thái nhân văn mang lại cho nông nghiệp

*Sinh thái nhân văn* nghiên cứu mối quan hệ tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội. Khi vận dụng vào nông nghiệp, nó mang lại các giá trị sau:

- Giá trị kinh tế: Nhờ khai thác hợp lí các quy luật sinh thái (chu trình vật chất, quan hệ dinh dưỡng, thiên địch…), các mô hình đa canh khép kín tận dụng triệt để tài nguyên, giảm chi phí phân bón – thuốc bảo vệ thực vật, đa dạng hóa sản phẩm (lúa, cá, tôm, rau, quả…) và nâng cao giá bán nông sản sạch, tăng thu nhập ổn định, lâu dài cho người nông dân.

- Giá trị môi trường – sinh thái: Giảm ô nhiễm đất, nước, không khí do hạn chế hóa chất; duy trì và nâng cao độ phì của đất, chống xói mòn, rửa trôi; bảo vệ đa dạng sinh học, quần xã thiên địch và các nguồn gen cây trồng – vật nuôi địa phương; điều tiết nguồn nước và giữ cân bằng sinh thái.

- Giá trị về an toàn thực phẩm và sức khỏe: Sản phẩm ít hoặc không tồn dư hóa chất độc hại, an toàn cho người tiêu dùng và người lao động trực tiếp trên đồng ruộng.

- Giá trị xã hội – văn hóa: Kết hợp tri thức khoa học hiện đại với tri thức, kinh nghiệm bản địa tích lũy qua nhiều thế hệ (ruộng bậc thang, VAC, xen canh…), qua đó gìn giữ bản sắc văn hóa canh tác của cộng đồng; nâng cao nhận thức, trách nhiệm của con người đối với tự nhiên.

- Giá trị thích ứng với biến đổi khí hậu: Mô hình đa canh, nhiều tầng tán chống chịu tốt hơn trước hạn hán, lũ lụt, xâm nhập mặn và dịch bệnh so với độc canh thâm canh; đồng thời góp phần giảm phát thải khí nhà kính ($CH_4$, $N_2O$) từ đất nông nghiệp.

- Giá trị phát triển bền vững: Sinh thái nhân văn giúp hài hòa đồng thời ba mục tiêu kinh tế – xã hội – môi trường, bảo đảm vừa đáp ứng nhu cầu hiện tại vừa không làm tổn hại khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai, hướng tới nền nông nghiệp xanh, an toàn và bền vững.

Kết luận: Các mô hình nông nghiệp sinh thái ở Việt Nam là minh chứng cho việc ứng dụng sinh thái nhân văn: con người chủ động vận dụng quy luật tự nhiên kết hợp tri thức bản địa để tạo ra giá trị kinh tế cao, đồng thời bảo vệ môi trường, giữ gìn văn hóa và bảo đảm phát triển bền vững.

Đáp số