Giải Câu hỏi trang 32 Chuyên đề Sinh học 11
Đề bài
Phân tích các nguy cơ dẫn đến bùng phát dịch bệnh.
Lời giải
Phân tích các nguy cơ dẫn đến bùng phát dịch bệnh ở người
Dịch bệnh bùng phát khi tác nhân gây bệnh (virus, vi khuẩn, nấm, kí sinh trùng…) lây lan nhanh và rộng trong cộng đồng, vượt quá mức bình thường. Quá trình lây nhiễm gồm ba khâu: nguồn bệnh – đường lây truyền – cơ thể cảm nhiễm. Nguy cơ bùng phát dịch xuất hiện khi một hay nhiều khâu này gặp điều kiện thuận lợi. Có thể phân tích theo các nhóm sau:
a) Nguy cơ từ tác nhân gây bệnh
- Tác nhân có khả năng lây truyền cao (qua đường hô hấp, tiếp xúc, thức ăn, nước uống, vật trung gian truyền bệnh…).
- Tác nhân biến đổi, đột biến tạo ra chủng mới (ví dụ các biến thể virus cúm, SARS‑CoV‑2) mà cộng đồng chưa có miễn dịch và chưa có vắc xin, thuốc đặc hiệu.
- Thời gian ủ bệnh dài hoặc có người mang mầm bệnh không triệu chứng → mầm bệnh phát tán âm thầm trước khi được phát hiện.
b) Nguy cơ từ vật chủ (con người) và cộng đồng
- Tỉ lệ người chưa có miễn dịch cao do chưa được tiêm chủng hoặc chưa từng nhiễm, cộng đồng không đạt ngưỡng miễn dịch (miễn dịch cộng đồng).
- Sức đề kháng suy giảm (suy dinh dưỡng, nhiều người mắc bệnh nền, người già, trẻ nhỏ, người suy giảm miễn dịch).
- Mật độ dân số đông, sống và làm việc tập trung chật chội tạo điều kiện cho mầm bệnh lây lan nhanh.
- Giao thương, du lịch, di cư làm mầm bệnh phát tán nhanh giữa các vùng, các quốc gia.
- Ý thức phòng bệnh kém: không đeo khẩu trang, vệ sinh cá nhân kém, không khai báo, chủ quan, lan truyền thông tin sai lệch.
c) Nguy cơ từ môi trường và điều kiện sống
- Vệ sinh môi trường kém, nguồn nước và thực phẩm bị ô nhiễm, xử lí rác thải và chất thải không bảo đảm.
- Nhiều vật trung gian truyền bệnh (muỗi, chuột, ruồi…) phát triển mạnh do môi trường thuận lợi, khí hậu nóng ẩm.
- Biến đổi khí hậu, thiên tai (lũ lụt, hạn hán) làm thay đổi môi trường sống, mở rộng vùng phân bố của vật trung gian và tạo điều kiện cho mầm bệnh phát triển.
- Tiếp xúc gần giữa người với động vật hoang dã, chăn nuôi mất an toàn → mầm bệnh từ động vật truyền sang người (bệnh lây truyền từ động vật).
d) Nguy cơ từ hệ thống y tế – xã hội và quản lí
- Hệ thống giám sát, phát hiện và cảnh báo dịch yếu, phát hiện muộn, cách li nguồn bệnh không kịp thời.
- Năng lực xét nghiệm, cách li, điều trị hạn chế; thiếu vắc xin, thuốc, trang thiết bị y tế; tình trạng kháng thuốc làm mầm bệnh khó kiểm soát.
- Đói nghèo, dân trí về sức khỏe thấp; biện pháp kiểm soát, cách li, phong tỏa triển khai chậm hoặc không triệt để.
→ Khi nhiều nguy cơ trên cùng xuất hiện và tác động đồng thời thì khả năng bùng phát dịch càng lớn. Vì vậy phòng, chống dịch phải tác động đồng bộ vào cả ba khâu: tiêu diệt nguồn bệnh – cắt đứt đường lây truyền – bảo vệ cơ thể cảm nhiễm (tiêm vắc xin, nâng cao sức đề kháng).
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.