Giải Luyện tập và vận dụng 1 trang 54 Chuyên đề Sinh học 11
Đề bài
Các tác nhân nào có thể gây ngộ độc thực phẩm trong các trường hợp sau? Giải thích.
a) Ăn sống rau xanh được tưới bằng nguồn nước có lẫn nước thải từ nhà máy công nghiệp.
b) Dầu ăn còn nóng được đựng trong hộp nhựa để sử dụng lại cho các lần chiên rán sau.
c) Sử dụng khoai tây đã mọc mầm để nấu ăn.
d) Thu hoạch rau và sử dụng ngay sau khi phun thuốc trừ sâu.
e) Sử dụng hàn the để làm dai giòn các món như bánh đúc, giò, chả, sợi bún, phở,…
g) Ăn trứng gia cầm sống.
Lời giải
Ngộ độc thực phẩm do ba nhóm tác nhân chính: tác nhân sinh học (vi sinh vật), tác nhân hoá học (hoá chất, kim loại nặng, phụ gia cấm) và độc tố tự nhiên có sẵn trong thực phẩm. Xét từng trường hợp:
a) Ăn sống rau xanh tưới bằng nước có lẫn nước thải công nghiệp
- Tác nhân: Kim loại nặng (chì, thuỷ ngân, cadimi, asen…) và các hoá chất độc hại trong nước thải công nghiệp.
- Giải thích: Nước thải nhà máy công nghiệp chứa nhiều kim loại nặng và hoá chất độc. Rễ rau hút nước tưới nên các chất này bám trên bề mặt và tích luỹ trong mô rau. Vì ăn sống (không qua nấu chín, rửa không kĩ) nên chất độc đi thẳng vào cơ thể, tích luỹ dần gây ngộ độc (có thể cả cấp tính và mạn tính).
b) Dầu ăn còn nóng đựng trong hộp nhựa để dùng lại nhiều lần
- Tác nhân: Hoá chất độc thôi nhiễm từ nhựa (chất hoá dẻo, BPA, phthalate…) và chất độc sinh ra do dầu bị chiên rán lại nhiều lần.
- Giải thích: Dầu nóng làm các chất phụ gia trong nhựa (nhất là nhựa không chịu nhiệt) phân huỷ và hoà tan vào dầu. Ngoài ra, dầu dùng đi dùng lại bị oxi hoá ở nhiệt độ cao, sinh ra các chất độc và chất có khả năng gây ung thư. Cả hai nguồn chất độc này nhiễm vào thức ăn, gây ngộ độc và ảnh hưởng xấu đến cơ thể.
c) Dùng khoai tây đã mọc mầm để nấu ăn
- Tác nhân: Độc tố tự nhiên solanin (solanine) – một glycoalkaloid.
- Giải thích: Khi khoai tây mọc mầm, hàm lượng solanin tăng mạnh ở mầm, vỏ xanh và vùng quanh mắt mầm. Solanin bền với nhiệt nên nấu chín vẫn còn, khi ăn vào gây rối loạn tiêu hoá, buồn nôn, nôn, tiêu chảy, đau đầu, chóng mặt; liều cao có thể nguy hiểm.
d) Thu hoạch và dùng rau ngay sau khi phun thuốc trừ sâu
- Tác nhân: Dư lượng thuốc trừ sâu (thuốc bảo vệ thực vật) chưa phân huỷ.
- Giải thích: Thuốc mới phun chưa hết thời gian cách li nên còn tồn dư nhiều trên rau. Dùng ngay khiến lượng hoá chất độc đưa vào cơ thể cao, gây ngộ độc, tổn hại hệ thần kinh, gan, thận.
e) Dùng hàn the (borax) làm dai giòn bánh đúc, giò, chả, bún, phở…
- Tác nhân: Hàn the – hoá chất phụ gia bị cấm dùng trong thực phẩm, công thức (natri tetraborat).
- Giải thích: Hàn the bị cấm làm phụ gia thực phẩm. Khi vào cơ thể, borax khó đào thải, tích luỹ dần trong gan, thận, não, gây tổn thương tiêu hoá, gan, thận và dẫn đến ngộ độc (cấp tính khi liều cao, mạn tính khi dùng lâu dài).
g) Ăn trứng gia cầm sống
- Tác nhân: Vi sinh vật gây bệnh, chủ yếu là vi khuẩn *Salmonella*.
- Giải thích: Vỏ và lòng trứng có thể nhiễm *Salmonella*. Ăn sống, không qua nấu chín nên vi khuẩn không bị tiêu diệt, xâm nhập đường tiêu hoá và sinh độc tố, gây đau bụng, tiêu chảy, nôn, sốt – tức ngộ độc thực phẩm.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.