Chuyên đề học tập Ngữ văn 11

Giải Câu hỏi 2 trang 48 Chuyên đề Ngữ văn 11

Chuyên đề 2. Tìm hiểu ngôn ngữ trong đời sống xã hội hiện đại   Gợi ý trả lời

Đề bài

Bạn có đồng ý với nguyên tắc chỉ mượn “những chữ ta không có sẵn và khó dịch đúng” không? Vì sao?

Gợi ý trả lời

Nhận định chung: Em (tôi) đồng ý với nguyên tắc chỉ mượn “những chữ ta không có sẵn và khó dịch đúng”. Đây là nguyên tắc vay mượn hợp lí, vừa giúp tiếng Việt phát triển, vừa giữ được sự trong sáng của tiếng Việt. Có thể lí giải qua các ý sau:

a) Vay mượn là quy luật tất yếu, nhưng phải có nguyên tắc

- Không một ngôn ngữ nào đủ sức tự sản sinh toàn bộ từ ngữ để gọi tên mọi sự vật, khái niệm mới (nhất là trong khoa học, kĩ thuật, kinh tế, công nghệ…). Vì vậy việc vay mượn từ ngữ nước ngoài là hiện tượng bình thường, làm giàu cho vốn từ.
- Tuy nhiên, vay mượn phải có giới hạn và nguyên tắc, nếu không tiếng Việt sẽ bị “pha tạp”, lai căng. Nguyên tắc “chỉ mượn những chữ ta không có sẵn và khó dịch đúng” chính là ranh giới hợp lí: chỉ mượn khi thật sự cần (tiếng Việt chưa có từ tương đương) và khi không thể dịch chính xác sang tiếng Việt.

b) Nguyên tắc này giúp giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt

- Với những khái niệm tiếng Việt đã có sẵn từ tương đương, ta nên dùng từ thuần Việt / từ đã quen thuộc thay vì mượn vô cớ (ví dụ: không cần nói *“shopping”* khi đã có *“mua sắm”*, *“fan”* khi đã có *“người hâm mộ”*, *“show”* khi có *“buổi diễn”*…). Lạm dụng tiếng nước ngoài trong trường hợp này là làm mất sự trong sáng, gây khó hiểu, thậm chí lố bịch.
- Ngược lại, với những từ ta không có sẵn và khó dịch đúng (ví dụ: *internet, ô-xi, ra-đi-ô, vi-ta-min, ma-két-tinh*…), việc mượn là cần thiết và chính đáng, giúp diễn đạt chính xác, tránh dịch gượng ép làm sai lệch nghĩa.

c) Liên hệ quan điểm giữ gìn tiếng Việt

- Nguyên tắc này thống nhất với tư tưởng giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt: *mượn để làm giàu, chứ không mượn để thay thế một cách tùy tiện*. Nó vừa mở (chấp nhận cái mới, hội nhập) vừa giữ (bảo vệ bản sắc, giữ sự trong sáng), nên là nguyên tắc đúng đắn và cân bằng.

d) Lưu ý khi vận dụng

- Cần hiểu nguyên tắc một cách linh hoạt: ngôn ngữ luôn vận động, một số từ mượn lâu ngày sẽ được Việt hóa và trở thành của ta; đồng thời phải chống thái độ cực đoan (bài trừ mọi từ mượn) cũng như thái độ lạm dụng (mượn tràn lan, sính ngoại). Mượn đúng lúc, đúng chỗ, có chừng mực mới thực sự làm giàu và giữ gìn tiếng Việt.

Kết luận: Đồng ý với nguyên tắc, vì nó vừa cho phép tiếng Việt tiếp nhận cái mới để phát triển, vừa ngăn ngừa hiện tượng lạm dụng, lai căng, qua đó giữ gìn được sự trong sáng của tiếng Việt.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.