Chuyên đề học tập Ngữ văn 11

Giải Bài 3 trang 38 Chuyên đề Ngữ văn 11

Ngôn ngữ và văn hoá   Gợi ý trả lời

Đề bài

Nêu sự khác biệt về cách dùng từ xưng hô giữa tiếng Việt với một ngôn ngữ khác mà bạn biết. Bạn có nhận xét gì về sự khác biệt đó?

Gợi ý trả lời

Lựa chọn ngôn ngữ để so sánh: tiếng Việt và tiếng Anh.

a) Sự khác biệt về cách dùng từ xưng hô

- Số lượng và tính chất của lớp từ xưng hô:
- *Tiếng Việt:* có một hệ thống từ xưng hô rất phong phú, phần lớn mượn từ danh từ chỉ quan hệ thân tộc (ông, bà, bố, mẹ, cô, chú, bác, dì, anh, chị, em, cháu, con…) và danh từ chỉ chức vị, nghề nghiệp (thầy, cô, sếp, bác sĩ…). Ngoài ra còn có các đại từ nhân xưng chuyên dụng (tôi, tao, mày, nó, chúng ta, chúng tôi…).
- *Tiếng Anh:* chủ yếu dùng một hệ thống đại từ nhân xưng đóng, ít ỏi và cố định: ngôi thứ nhất *I / we*, ngôi thứ hai *you* (dùng chung cho cả số ít và số nhiều, cho mọi đối tượng), ngôi thứ ba *he, she, it, they*.

- Khả năng biểu thị quan hệ, thái độ, tuổi tác, vai vế:
- *Tiếng Việt:* từ xưng hô thay đổi theo tuổi tác, thứ bậc, mức độ thân – sơ, thái độ kính trọng hay suồng sã, tình cảm yêu – ghét. Cùng một người nói, với người trên thì xưng *con/cháu/em*, với người dưới thì xưng *anh/chị/cô/chú*; cùng một đại từ *mày – tao* có thể thân mật (bạn bè) hoặc thô tục, khinh thường (khi giận dữ).
- *Tiếng Anh:* *I* và *you* trung tính, không thay đổi theo tuổi tác hay vai vế; muốn thể hiện sự lịch sự, kính trọng phải dùng phương tiện khác (các từ *Sir, Madam, Mr., Mrs., Ms.*, cách nói trang trọng, câu điều kiện lịch sự…) chứ bản thân đại từ không mang sắc thái đó.

- Tính cố định – linh hoạt:
- *Tiếng Việt:* từ xưng hô linh hoạt, mở, biến đổi liên tục theo tình huống giao tiếp và đối tượng; một người trong một ngày có thể tự xưng bằng nhiều từ khác nhau.
- *Tiếng Anh:* từ xưng hô cố định, khép kín, hầu như không đổi dù giao tiếp với ai.

b) Nhận xét về sự khác biệt đó

- Sự khác biệt này phản ánh đặc trưng văn hoá của mỗi cộng đồng. Hệ thống xưng hô tiếng Việt bắt nguồn từ danh từ thân tộc cho thấy người Việt coi trọng quan hệ gia đình, tôn ti trật tự, tình cảm và phép lịch sự theo tuổi tác, vai vế – mang đậm tính cộng đồng, trọng tình. Cách xưng hô vì thế vừa giàu sắc thái biểu cảm, tinh tế, vừa buộc người nói phải xác định rõ quan hệ với người nghe trước khi nói.
- Hệ thống *I – you* trung tính của tiếng Anh gắn với văn hoá đề cao sự bình đẳng, tính cá nhân trong giao tiếp, giúp lời nói đơn giản, tiện dụng nhưng kém khả năng diễn tả trực tiếp sắc thái tình cảm và thứ bậc bằng chính từ xưng hô.
- Qua đó có thể thấy ngôn ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp mà còn là tấm gương phản chiếu văn hoá, cách tư duy và quan niệm ứng xử của mỗi dân tộc. Người học và sử dụng ngoại ngữ cần ý thức rõ sự khác biệt này để xưng hô, giao tiếp cho phù hợp, tránh hiểu lầm về mặt văn hoá.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.