Giải Bài 2 trang 64 Chuyên đề Ngữ văn 10
Đề bài
Sân khấu hoá truyện ngắn Lão Hạc (Nam Cao), bắt đầu từ lời kể của nhân vật anh con trai lão Hạc.
(văn bản: Lão Hạc (Nam Cao))
Gợi ý trả lời
## Sân khấu hoá truyện ngắn *Lão Hạc* (Nam Cao) — mở đầu từ lời kể của nhân vật anh con trai lão Hạc
Yêu cầu của chuyên đề: chuyển thể một tác phẩm tự sự thành *kịch bản sân khấu* (chuyển lời kể → hành động + lời thoại, chọn cảnh tiêu biểu, dựng xung đột), ở đây đặt thêm một *ràng buộc sáng tạo*: lấy điểm nhìn của anh con trai lão Hạc làm người dẫn chuyện.
### a) Xác định ý tưởng chuyển thể và chọn điểm nhìn
- Thông điệp giữ lại từ nguyên tác: số phận và nhân cách của người nông dân nghèo trước Cách mạng — lão Hạc thà chết trong sạch chứ không tiêu vào mảnh vườn, đồng tiền để dành cho con.
- Dụng ý của điểm nhìn con trai: nguyên tác kể qua ông giáo; chuyển sang lời anh con trai tạo *bi kịch kép* — người con đi phu đồn điền cao su biền biệt, khi trở về thì cha đã mất. Anh vừa là người trong cuộc (ân hận, xót xa) vừa đứng ngoài thời gian câu chuyện, nên hợp vai người dẫn chuyện hồi tưởng (voice-over) kéo khán giả vào các *cảnh hồi tưởng* (flashback).
- Kết cấu: khung hiện tại (con trở về) → lồng các cảnh quá khứ do ông giáo và bà con kể lại → trở lại hiện tại (con đứng trước mộ cha).
###
b) Chọn và phân cảnh (từ cốt truyện sang lớp kịch)
| Lớp | Cảnh tiêu biểu rút từ truyện | Xung đột chính |
|---|---|---|
| Mở | Con trai trở về làng, nghe tin cha mất | Nỗi day dứt muộn màng |
| 1 | Lão Hạc phân vân rồi bán cậu Vàng | Tình nghĩa >< cái đói, cái nghèo |
| 2 | Lão Hạc gửi ông giáo mảnh vườn và tiền làm ma | Lòng tự trọng, thương con >< sự túng quẫn |
| 3 | Cái chết dữ dội vì bả chó | Giữ nhân cách >< cái chết |
| Kết | Con trở lại bên mộ, lời nhắn gửi | Thức tỉnh, tri ân |
###
c) Viết kịch bản sân khấu (trích mở đầu + một cảnh lõi)
KỊCH BẢN SÂN KHẤU: *CẬU VÀNG*
*(Chuyển thể từ truyện ngắn “Lão Hạc” — Nam Cao)*
Nhân vật: Anh con trai (người dẫn chuyện) · Lão Hạc · Ông giáo · Vợ ông giáo · Binh Tư · (tiếng sủa “cậu Vàng”).
Bối cảnh chung: Sân khấu chia hai mảng. Phía trước tối, một vùng sáng hẹp chiếu chỗ anh con trai đứng — *không gian hiện tại*. Phía sau là mái tranh, chõng tre, gốc cây — *không gian hồi tưởng*, chỉ sáng lên khi anh con trai “mở” kí ức.
---
LỚP MỞ ĐẦU — LỜI DẪN CỦA ANH CON TRAI
*(Đèn lên ở vùng sáng hẹp. Anh con trai, áo phu bạc màu, túi vải trên vai, bước chậm ra trước sân khấu, nhìn về phía mái tranh tối.)*
ANH CON TRAI *(nói với khán giả, giọng trầm):* Tôi đi phu đồn điền cao su trong Nam ngót mấy năm trời. Ngày đi, trong túi chỉ có ba đồng bạc và một lời hứa: bao giờ dành dụm đủ sẽ về cưới vợ, sẽ phụng dưỡng thầy tôi — lão Hạc. *(Dừng, nghẹn.)* Vậy mà ngày tôi trở về, cổng rào xiêu, mái tranh mục, và thầy tôi… đã nằm ngoài gò từ lâu. Tôi về muộn mất rồi. *(Ngoảnh về phía mái tranh.)* Thầy ơi, con xin phép… được kể lại những ngày cuối cùng của thầy, như người trong làng, như ông giáo đã kể cho con nghe.
*(Anh con trai lùi vào góc tối. Vùng sáng sau sân khấu bừng lên: mái tranh, Lão Hạc ngồi trên chõng, bên cạnh là tiếng sủa khe khẽ của “cậu Vàng”.)*
---
LỚP 1 — LÃO HẠC BÁN CẬU VÀNG
*(Lão Hạc sang nhà ông giáo. Mặt lão co rúm, nước mắt chảy quanh những nếp nhăn.)*
LÃO HẠC: Cậu Vàng đi đời rồi, ông giáo ạ!
ÔNG GIÁO: Cụ bán rồi?
LÃO HẠC *(cố cười như mếu):* Bán rồi! Họ vừa bắt xong. *(Giọng vỡ ra.)* Khốn nạn… Ông giáo ơi! Nó có biết gì đâu! Nó thấy tôi gọi thì chạy ngay về, vẫy đuôi mừng. Tôi cho nó ăn cơm. Nó đang ăn thì thằng Mục với thằng Xiên tóm lấy… Thì ra tôi già bằng này tuổi đầu rồi còn đánh lừa một con chó.
*(Anh con trai, từ góc tối, nói vọng ra như lời bình:)*
ANH CON TRAI *(voice-over):* Con chó ấy là của tôi để lại. Thầy gọi nó là “cậu Vàng”, cưng như gọi đứa cháu. Bán nó đi, thầy bán nốt chút hơi ấm cuối cùng còn lại trong căn nhà vắng.
---
LỚP 2 — GỬI GẮM MẢNH VƯỜN
LÃO HẠC *(dúi vào tay ông giáo gói tiền và mảnh văn tự):* Tôi gửi ông giáo mảnh vườn… của thằng con tôi. Nó về, ông trao lại cho nó. Còn đây ba mươi đồng bạc, tôi dành dụm được, nhỡ tôi có chết thì ông đứng ra, gọi là của tôi lo liệu… đừng phiền đến hàng xóm.
ÔNG GIÁO: Cụ cứ tưởng thế chứ nó chẳng đói đâu. Cụ cứ để tiền mà ăn, lúc chết hãy hay!
LÃO HẠC *(lắc đầu, kiên quyết):* Không, mảnh vườn là của con tôi. Tôi còn sống ngày nào thì giữ cho nó ngày ấy. Tôi ăn hết vào đấy thì đến lúc con tôi về, lấy gì mà sinh sống?
ANH CON TRAI *(voice-over, run run):* Thầy nhịn ăn để giữ cho con mảnh đất. Thầy đã chọn phần chết về mình, phần sống để dành cho tôi — đứa con ở tận chân trời chưa chắc ngày về.
---
LỚP 3 — CÁI CHẾT
*(Sân khấu chuyển tối, chỉ còn tiếng Binh Tư và ông giáo. Tiếng động dữ dội từ trong buồng tối.)*
BINH TƯ *(nửa cười, nửa khinh):* Lão Hạc xin tôi ít bả chó, bảo là để đánh con chó hay sang vườn… Lão mà cũng ghê gớm ra phết đấy!
ÔNG GIÁO *(sững người, rồi vỡ lẽ, đau đớn):* Không… lão không đánh chó. Bả chó ấy… là để cho lão.
*(Tiếng vật vã trong tối. Rồi im bặt. Đèn tắt dần.)*
ÔNG GIÁO *(quay ra khán giả):* Lão Hạc đang vật vã ở trên giường, đầu tóc rũ rượi, hai mắt long sòng sọc… Lão vật vã đến hai giờ đồng hồ rồi mới chết. Cái chết thật dữ dội. Chỉ có tôi với Binh Tư hiểu vì sao lão chết.
---
LỚP KẾT — TRỞ VỀ HIỆN TẠI
*(Vùng sáng hẹp phía trước lại lên. Anh con trai quỳ xuống trước một nấm mộ tượng trưng — một vuông đất và nén hương.)*
ANH CON TRAI: Thầy ơi, con về rồi. Mảnh vườn ông giáo vẫn giữ nguyên cho con, không mất một tấc. Ba mươi đồng bạc thầy để lại, dân làng đã lo cho thầy một đám tang tử tế. *(Cắm hương, lặng đi.)* Con đi tìm miếng cơm manh áo ở phương xa, mà không biết ở nhà thầy đã nhịn từng bữa, bán cả con chó, rồi chọn cái chết trong sạch để giữ lòng tự trọng và để dành cho con. *(Đứng dậy, hướng về khán giả.)* Thưa bà con, cha tôi — lão Hạc — nghèo đến chết, nhưng cả đời không để cái đói bẻ cong được nhân cách một người lương thiện.
*(Đèn dồn vào nén hương rồi tắt. Màn.)*
---
###
d) Lưu ý dàn dựng và tự kiểm tra
- Ánh sáng phân tách hai tuyến thời gian (vùng sáng hẹp = hiện tại/lời dẫn; vùng sáng rộng = hồi tưởng), giúp người con “mở” và “đóng” từng cảnh một cách tự nhiên.
- Lời dẫn (voice-over) của con trai thay cho phần trần thuật của ông giáo trong nguyên tác, vừa giữ được chất trữ tình — triết lí của Nam Cao, vừa thực hiện đúng ràng buộc “bắt đầu từ lời kể của anh con trai”.
- Trung thành với nguyên tác: giữ nguyên các chi tiết lõi (bán cậu Vàng, gửi vườn và tiền, chết bằng bả chó, chỉ ông giáo và Binh Tư hiểu) — không bịa thêm tình tiết làm sai lệch tư tưởng tác phẩm.
- Kiểm tra lại: điểm nhìn mở đầu đúng là con trai ✔; có xung đột kịch ✔; có mở — thân — kết và cao trào ở cảnh cái chết ✔; thông điệp nhân đạo được bảo toàn ✔.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.