Giải Bài 1 trang 64 Chuyên đề Ngữ văn 10
Đề bài
Thử diễn xuất một kịch bản chèo hoặc tuồng được học trong sách giáo khoa Ngữ văn 10, tập một.
Gợi ý trả lời
Lựa chọn kịch bản: Em chọn trích đoạn chèo "Xúy Vân giả dại" (trích vở chèo *Kim Nham*) đã học trong SGK Ngữ văn 10, tập một (Kết nối tri thức) để thử diễn xuất. Đây là lớp chèo giàu tính biểu diễn: nhân vật vừa nói, vừa hát, vừa múa, bộc lộ nội tâm giằng xé của người phụ nữ bị dồn vào bi kịch.
a) Hiểu nhân vật và tình huống trước khi diễn
- Xúy Vân là vợ Kim Nham, bị chồng bỏ bê vì mải đèn sách; nàng bị Trần Phương dụ dỗ nên *giả điên* để được thoát khỏi Kim Nham.
- Tâm trạng chủ đạo: nửa tỉnh nửa mê, vừa khao khát hạnh phúc lứa đôi vừa ê chề, tủi hổ, cô đơn. Người diễn phải thể hiện được cái "điên giả" mà bên trong là nỗi đau thật.
b) Phân vai và chuẩn bị
- Vai chính: Xúy Vân (1 người diễn).
- Hỗ trợ: 1 người đế (hát/nói chen theo kiểu khán giả chèo), 1–2 bạn gõ mõ, trống, thanh la giữ nhịp.
- Đạo cụ gợi ý: quạt, dải lụa/khăn để múa; trang phục áo tứ thân, khăn mỏ quạ (có thể ước lệ, đơn giản).
c) Dàn dựng trình tự lớp diễn (bám sát văn bản SGK)
1. *Vào trò:* Xúy Vân xưng danh theo lối chèo — vừa ra sân khấu vừa cười, động tác lẳng lơ pha ngây dại để báo hiệu "giả dại".
2. *Hát điệu con gà rừng / nói lệch:* thể hiện nỗi lạc lõng — "Con gà rừng ăn lẫn với công / Đắng cay chẳng có chịu được, ức!". Giọng chuyển nhanh từ hờn tủi sang uất ức.
3. *Hát xuôi – hát ngược:* đoạn "Chờ cho bông lúa chín vàng / Để anh đi gặt, để nàng mang cơm" — diễn ước mơ hạnh phúc giản dị; rồi những câu nói ngược phi lí ("Chuột đậu cành rào, muỗi ấp cánh dơi" / "Cái trứng gà mà tha con quạ lên ngồi trên cây") diễn cái điên đảo, rối bời của nội tâm.
4. *Kết lớp:* cười, múa quay, rời sân khấu trong trạng thái chơi vơi.
d) Kĩ thuật diễn xuất đặc trưng của chèo cần vận dụng
- Ước lệ – cách điệu: mọi động tác (chèo thuyền, vén áo, quay tơ) đều múa tượng trưng, không tả thực.
- Kết hợp nói – hát – múa: chuyển mượt giữa *nói lệch*, *hát*, *múa quạt*; giữ đúng nhịp phách.
- Tương tác với người "đế": tạo không khí chèo sân đình, phá vỡ ranh giới sân khấu – khán giả.
- Biểu cảm hai tầng: ngoài là "dại" (cười, lảm nhảm), trong là "tỉnh" (ánh mắt, nhịp thở lộ nỗi đau) — đây là chỗ khó và hay nhất của vai.
e) Rút kinh nghiệm sau khi diễn
- Tự đánh giá: lời hát có đúng điệu, động tác múa có khớp nhịp phách, có truyền tải được bi kịch "giả dại" không.
- Ghi nhận góp ý của bạn và thầy cô để chỉnh lại giọng, động tác, tiết tấu cho lần diễn sau.
→ Qua việc thử diễn, em cảm nhận rõ hơn vẻ đẹp của nghệ thuật chèo và chiều sâu bi kịch của nhân vật Xúy Vân.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.