Chuyên đề học tập Ngữ văn 10

Giải Câu hỏi trang 60 Chuyên đề Ngữ văn 10

Chuyển thể tác phẩm văn học sang hình thức nghệ thuật khác (kịch bản sân khấu truyện Vợ chồng A Phủ)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Những đoạn miêu tả nội tâm trong truyện ngắn Vợ chồng A Phủ đã được chuyển thể thành những yếu tố nào trong kịch bản sân khấu? Cách chuyển thể đó tạo nên hiệu ứng gì đối với người xem?
(văn bản: Vợ chồng A Phủ (Tô Hoài); kịch bản sân khấu chuyển thể (Tập thể lớp M49, Trường Trung học phổ thông Chuyên Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội))

Gợi ý trả lời

Mở đầu: Trong truyện ngắn *Vợ chồng A Phủ*, Tô Hoài dành nhiều đoạn miêu tả trực tiếp diễn biến nội tâm nhân vật Mị — nhất là trong đêm tình mùa xuân (nỗi nhớ quá khứ, khát vọng sống, ý nghĩ "Mị muốn đi chơi") và khi Mị cởi trói cho A Phủ (giọt nước mắt của A Phủ làm Mị thương mình, thương người). Những đoạn này được viết bằng lời người kể chuyện, soi thẳng vào tâm tư nhân vật — điều mà sân khấu không thể "kể" trực tiếp. Vì vậy, khi chuyển thể sang kịch bản, người viết phải tìm những phương tiện riêng của loại hình kịch để "hiện hình" nội tâm đó.

a) Nội tâm được chuyển thành lời thoại, đặc biệt là độc thoại / độc thoại nội tâm nói thành lời. Những suy nghĩ thầm kín của Mị (nhớ tiếng sáo, nghĩ về cái chết, khát khao được sống, được tự do) được viết thành lời nhân vật tự nói hoặc đối thoại với nhân vật khác. Cái vốn "ngầm" trong văn xuôi nay được phát ngôn, để khán giả nghe thấy trực tiếp.

b) Nội tâm được chuyển thành hành động và các chỉ dẫn sân khấu (hành động, cử chỉ, nét mặt, dáng điệu). Trạng thái tâm lí được cụ thể hóa bằng hành động hình thể của diễn viên: Mị lén lấy váy hoa, cầm con dao cắt dây trói, những cử chỉ ngập ngừng, giọt nước mắt… Phần chỉ dẫn sân khấu (thường in nghiêng, đặt trong ngoặc) mô tả thái độ, động tác, biểu cảm để diễn viên thể hiện nội tâm bằng ngoại hình.

c) Nội tâm được chuyển thành các yếu tố nghệ thuật của sân khấu: âm thanh, ánh sáng, cảnh trí. Tiêu biểu là tiếng sáo gọi bạn tình — vốn là chi tiết khơi dậy khát vọng sống trong lòng Mị — trở thành âm thanh vang lên trên sân khấu như một biểu tượng của sự thức tỉnh. Ánh sáng, bóng tối, bài trí không gian (căn buồng, bếp lửa) cũng góp phần gợi và nhấn mạnh tâm trạng nhân vật.

Hiệu ứng đối với người xem:
- Biến cái trừu tượng, thầm kín (ý nghĩ, cảm xúc bên trong) thành cái nghe được, nhìn được, cảm nhận được trực tiếp qua diễn xuất, âm thanh và ánh sáng.
- Giúp người xem trực tiếp chứng kiến và đồng cảm với diễn biến tâm lí của nhân vật, thay vì được người kể chuyện thuật lại; nhờ đó khơi gợi xúc cảm mạnh và tạo kịch tính cho sân khấu.
- Các yếu tố như tiếng sáo trở thành biểu tượng giàu sức gợi, để lại ấn tượng sâu sắc và làm nổi bật chủ đề sức sống tiềm tàng, khát vọng tự do của con người.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.