Giải Bài 6 trang 53 Chuyên đề Ngữ văn 10
Đề bài
So sánh đoạn kết của truyện dân gian Sự tích chú Cuội cung trăng với đoạn kết vở kịch Lời nói dối cuối cùng, bạn thấy có điểm gì khác nhau? Ý nghĩa của sự khác nhau đó là gì?
(văn bản: Lời nói dối cuối cùng - Lưu Quang Vũ)
Gợi ý trả lời
a) Điểm khác nhau giữa hai đoạn kết
*Đoạn kết truyện dân gian "Sự tích chú Cuội cung trăng":*
- Kết thúc mang tính "giải thích" một hiện tượng tự nhiên: vì vợ Cuội quên lời dặn, tưới nước bẩn vào gốc cây đa thần nên cây bật rễ bay lên trời; Cuội níu cây và bị kéo lên tận cung trăng.
- Đó là một kết thúc buồn, dang dở và mang tính an bài: Cuội mãi mãi ở lại trên mặt trăng, ngồi gốc cây đa, nhớ về trần gian mà không thể trở lại. Câu chuyện khép lại bằng hình ảnh "chú Cuội ngồi gốc cây đa" để lí giải vết đen trên Mặt Trăng.
- Con người trong truyện gần như thụ động trước số phận; mọi việc do sự nhầm lẫn, do "trời định", không có sự lựa chọn tự giác.
*Đoạn kết vở kịch "Lời nói dối cuối cùng" của Lưu Quang Vũ:*
- Lưu Quang Vũ mượn cốt truyện dân gian nhưng viết lại cái kết theo tinh thần hiện đại. Nhân vật Cuội không còn là kẻ bị số phận đẩy lên cung trăng một cách tình cờ, mà là con người phải đối diện và trả giá cho những lời nói dối của mình.
- Kết thúc xoay quanh "lời nói dối cuối cùng": Cuội tự ý thức được hậu quả của thói quen dối trá, phải lựa chọn giữa tiếp tục lừa gạt và sống trung thực. Cái kết vì thế gắn với sự thức tỉnh, với một bài học đạo lí và nhân sinh, chứ không chỉ để lí giải một hiện tượng.
- Con người trong kịch là con người chủ động, có ý thức, biết day dứt và lựa chọn — mang chiều sâu tâm lí và tư tưởng.
Tóm lại điểm khác nhau cốt lõi: truyện dân gian kết bằng một *sự việc* (Cuội lên cung trăng, giải thích hiện tượng tự nhiên, kết buồn và an bài); còn vở kịch kết bằng một *sự lựa chọn và thức tỉnh của nhân vật* (Cuội với lời nói dối cuối cùng, kết mở ra bài học về sự thật – dối trá).
b) Ý nghĩa của sự khác nhau
- Sự khác nhau cho thấy sự sáng tạo, tiếp biến của Lưu Quang Vũ: ông kế thừa chất liệu dân gian quen thuộc nhưng thổi vào đó tư tưởng và vấn đề của con người thời hiện đại, biến một truyện giải thích hiện tượng thành một tác phẩm đặt vấn đề về đạo đức, nhân cách.
- Nếu truyện dân gian phản ánh cách lí giải thế giới hồn nhiên và quan niệm an phận của người xưa, thì vở kịch hướng tới giá trị nhân văn, tính giáo dục và triết lí sống: đề cao sự trung thực, cảnh tỉnh về tác hại của sự dối trá, khẳng định con người có thể tự thay đổi, tự chịu trách nhiệm về hành động của mình.
- Qua đó, cái kết của vở kịch có sức khái quát và chiều sâu tư tưởng lớn hơn, phù hợp với đặc trưng thể loại kịch (giàu xung đột, hướng tới thông điệp), đồng thời thể hiện phong cách Lưu Quang Vũ: lấy chuyện xưa để nói chuyện nay, nói về lẽ sống và nhân cách con người.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.