Chuyên đề học tập Hoá học 12

Giải Bài 4 trang 43 Chuyên đề Hoá học 12

Bài 8. Liên kết và dạng hình học của phức chất   Đã kiểm

Đề bài

Dự đoán dạng hình học của phức chất [Ti(H2O)6]3+[Ti(H_2O)_6]^{3+} và kiểu lai hoá của nguyên tử trung tâm trong phức chất, biết Ti có Z = 22.

Lời giải

Bước 1. Cấu hình electron của nguyên tử trung tâm và của ion Ti3+Ti^{3+}.

Ti có Z=22Z = 22 nên cấu hình electron là:

Ti:1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 3d2 4s2([Ar]3d2 4s2)\text{Ti}: 1s^2\,2s^2\,2p^6\,3s^2\,3p^6\,3d^2\,4s^2 \quad ([\text{Ar}]3d^2\,4s^2)

Trong phức chất [Ti(H2O)6]3+[Ti(H_2O)_6]^{3+}, phối tử H2OH_2O trung hoà điện nên nguyên tử trung tâm có số oxi hoá +3+3. Khi tạo ion Ti3+Ti^{3+}, nguyên tử Ti nhường 2 electron ở phân lớp 4s4s và 1 electron ở phân lớp 3d3d:

Ti3+:[Ar] 3d1Ti^{3+}: [\text{Ar}]\,3d^1

Sơ đồ các orbital hoá trị của Ti3+Ti^{3+} (từ phân lớp 3d3d trở ra): 1 orbital 3d3d chứa 1 electron độc thân, 4 orbital 3d3d còn trống, cùng với các orbital 4s4s và 4p4p trống.

Bước 2. Số phối trí và kiểu lai hoá.

Phức chất [Ti(H2O)6]3+[Ti(H_2O)_6]^{3+} có 6 phối tử H2OH_2O (phối tử đơn càng) liên kết với Ti3+Ti^{3+} bằng 6 liên kết cho – nhận, nên số phối trí bằng 6. Nguyên tử trung tâm cần 6 orbital trống lai hoá với nhau để nhận 6 cặp electron do 6 phân tử H2OH_2O cho vào.

Vì Ti3+Ti^{3+} còn tới 4 orbital 3d3d trống (≥2\geq 2 orbital (n−1)d(n-1)d trống), và việc dùng các orbital 3d3d này không đòi hỏi ghép đôi electron độc thân (chỉ có 1 electron 3d3d), nên nguyên tử trung tâm dùng 2 orbital 3d3d trống cùng với 1 orbital 4s4s và 3 orbital 4p4p để lai hoá:

3d, 3d⏟2 orbital 3d trống, 4s, 4p, 4p, 4p  ⟶  6 orbital lai hoá d2sp3\underbrace{3d,\ 3d}_{2\ \text{orbital}\ 3d\ \text{trống}},\ 4s,\ 4p,\ 4p,\ 4p \;\longrightarrow\; 6\ \text{orbital lai hoá}\ d^2sp^3

Đây là kiểu lai hoá d2sp3d^2sp^3 (lai hoá trong, dùng orbital 3d3d). Electron độc thân còn lại nằm ở một orbital 3d3d không tham gia lai hoá, nên phức chất thuận từ với 1 electron độc thân.

*Lưu ý:* với các ion có ít electron dd (cấu hình d0d^0–d3d^3) như Ti3+ (d1)Ti^{3+}\,(d^1), do luôn sẵn orbital (n−1)d(n-1)d trống và không phải ghép đôi electron, phức bát diện tạo thành là lai hoá trong d2sp3d^2sp^3 chứ không dùng orbital 4d4d ngoài (sp3d2sp^3d^2).

Bước 3. Dự đoán dạng hình học.

6 orbital lai hoá d2sp3d^2sp^3 hướng về 6 đỉnh của một hình bát diện đều, mỗi orbital nhận 1 cặp electron của 1 phân tử H2OH_2O. Do đó phức chất [Ti(H2O)6]3+[Ti(H_2O)_6]^{3+} có dạng bát diện đều (octahedral), với Ti3+Ti^{3+} ở tâm và 6 phân tử H2OH_2O ở 6 đỉnh.

Kết luận: Phức chất [Ti(H2O)6]3+[Ti(H_2O)_6]^{3+} có dạng hình học bát diện đều; nguyên tử trung tâm Ti3+Ti^{3+} ở trạng thái lai hoá d2sp3d^2sp^3.

Đáp số

Kiểu lai hoá của nguyên tử trung tâm Ti3+Ti^{3+}: d2sp3d^2sp^3 (lai hoá trong)Dạng hình học của phức chất [Ti(H2O)6]3+[\text{Ti}(\text{H}_2\text{O})_6]^{3+}: bát diện đều (octahedral)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.