Giải Khám phá trang 18 Chuyên đề Công nghệ 12

Gợi ý trả lời

Phân tích ý nghĩa của mã vạch DNA (DNA barcode) trong bảo tồn và nhân giống các loài cây lâm nghiệp quý hiếm

Mã vạch DNA là một đoạn trình tự DNA ngắn, chuẩn hoá, đặc trưng cho từng loài (ở thực vật thường dùng các đoạn như *rbcL*, *matK*, vùng *ITS*…). Dựa vào đoạn trình tự này có thể định danh chính xác loài, kể cả khi mẫu vật không còn đầy đủ hình thái. Trong bảo tồn và nhân giống cây lâm nghiệp quý hiếm, mã vạch DNA có các ý nghĩa sau:

a) Định danh nhanh và chính xác loài, phân biệt các loài gần giống nhau
- Nhiều loài cây rừng quý hiếm có hình thái lá, hoa, gỗ rất giống nhau, dễ nhầm lẫn; cây con, hạt giống hay mẫu gỗ, mẩu rễ lại thiếu đặc điểm hình thái để nhận dạng.
- Mã vạch DNA cho phép xác định đúng loài chỉ từ một mẫu mô nhỏ, giúp tránh nhầm lẫn khi thu thập, lưu giữ và gây trồng, bảo đảm đúng đối tượng cần bảo tồn.

b) Hỗ trợ đánh giá và quản lí đa dạng di truyền phục vụ bảo tồn
- Qua mã vạch DNA và các chỉ thị phân tử, có thể đánh giá mức đa dạng di truyền trong và giữa các quần thể của loài quý hiếm.
- Nhờ đó xác định được những quần thể, cá thể mang nguồn gen quý, có giá trị bảo tồn cao để ưu tiên khoanh nuôi, bảo vệ tại chỗ (in situ) hoặc lưu giữ trong ngân hàng gen, vườn giống (ex situ), tránh suy thoái và cận huyết.

c) Chọn lọc cây giống, cây mẹ đúng nguồn gốc để nhân giống
- Khi nhân giống (bằng hạt, giâm hom, nuôi cấy mô…), mã vạch DNA giúp kiểm tra và chọn đúng cây mẹ, đúng loài, đúng dòng mong muốn; loại bỏ cây lai tạp hoặc nhầm loài.
- Qua đó bảo đảm cây giống tạo ra thuần chủng, đúng nguồn gen quý, nâng cao chất lượng và độ tin cậy của công tác nhân giống, phục tráng loài.

d) Chống khai thác, buôn bán trái phép và truy xuất nguồn gốc
- Có thể dùng mã vạch DNA để giám định gỗ, sản phẩm gỗ, hạt giống nhằm xác định đúng loài, phát hiện và ngăn chặn khai thác, buôn bán trái phép các loài cây quý hiếm được bảo vệ.
- Đồng thời phục vụ truy xuất nguồn gốc giống cây trồng, góp phần quản lí và bảo vệ bền vững tài nguyên rừng.

Kết luận: Mã vạch DNA là công cụ định danh phân tử nhanh, chính xác, nhờ đó hỗ trợ hiệu quả việc nhận diện loài, đánh giá và bảo tồn đa dạng di truyền, chọn đúng nguồn giống để nhân giống và kiểm soát khai thác, buôn bán, góp phần bảo tồn và phát triển bền vững các loài cây lâm nghiệp quý hiếm.