Bùi Viện với cuộc duy tân của Triều Tự Đức
QR

Bùi Viện với cuộc duy tân của Triều Tự Đức

Chia sẻ: Facebook X Telegram Email
Báo tài liệu không phù hợp
Bùi Viện là nhà ngoại giao đầu tiên trong lịch sử nước ta sang Mỹ và đã hai lần gặp Tổng thống Mỹ. Các cứ liệu viết về cuộc công du của Bùi Viện không nhiều. Tác phẩm duy nhất viết về sự kiện này “Bùi Viện và Chính phủ Mỹ” của nhà sử học Phan Trần Chúc in từ năm 1945, mới đây, NXB Văn hóa Thông tin in lại với cái tên “Bùi Viện và cuộc duy tân của triều Tự Đức thế kỷ XIX”. Tuy nhiên, với số sử liệu sơ sài này, chúng ta cũng có thể hình dung được tư duy táo bạo trong tư tưởng cứu nước của Bùi Viện. Từ cửa biển Thuận An (Huế), sau hai tháng, Bùi Viện đến được Hương Cảng (Hồng Kông). Tại đây, Bùi Viện đã gặp gỡ và quen thân với một viên sứ thần (đại sứ bấy giờ) Mỹ. Vị sứ thần này rất thông thạo tiếng Hán nên qua người bạn này, Bùi Viện biết Hoa Kỳ trước đây là một nước lạc hậu và cũng chịu cảnh chia rẽ Nam Bắc như Trịnh - Nguyễn, nhưng đến nay đã thống nhất đất nước và phát triển thịnh vượng. Bùi Viện coi đây như là tấm gương để học tập. Ông quyết định không sang Trung Quốc cầu viện nhà Thanh như một số người đã làm mà sang Mỹ - một đất nước hoàn toàn xa lạ với người Việt lúc đó. Đó là hành động sáng suốt trên tầm thời đại, thể hiện rõ bản lĩnh của Bùi Viện.

Xem trước nội dung

Người ta không thèm để mắt đến tập hổ sơ của cổ nhân. Tập hồ sơ ấy, đến nay có lẽ phải chất lên hàng mấy chục xe. Một phần của nó đã được người ta thu thập vào Cổ học viện ỏ Huế hay thư viện của trường Bác cổ Viễn Đông?). Còn một phần khác, phần quan trọng hơn hết, thì xải rác ở khắp mọi nơi. Hãn hoặc, người ta bắt gặp nó trong gia phả của các danh gia, hoặc trên những tập thơ, văn mà người sau, vì lưu luyến cổ nhân, cồn giữ lại làm gia bảo. Những tập hồ sơ ấy, mà sự tình cờ đã giúp chúng tôi thu thập được, gây cho chúng tối một quan niệm mới mẻ về "Triều Tự Đức". Vua Tự Đức không những đã gắng công tìm biết tình hình ngoại quốc bằng cách phái sứ giá đi các nơi như giao thiệp với các nước Pháp, Ý, Tây Ban Nha, Tàu, Xiêm v.v... Nhà vua lại còn cho dịch những sách Thái tây® rạ chữ Hán để ban phát cho triều thần. Những sách ấy cố nhiên không phải là những tiểu thuyết tình ái đã làm cho số đông thanh niên mê hoặc bây giờ. Những sách ấy hầu hết là chuyên môn và khảo cứu về đạn dược, cơ khí, bình bị v.v.. Hơn nữa, triểu Tự Đức rất chú trọng vào việc phái thanh niên ra ngoại quốc du học. Để đào tạo nhân tài, triều ấy đã không ngần ngại gì hết, bỏ ra hàng trăm vạn ====55979-2-+LEE x % Viện nghiên cứu văn mình-văn hoá .các nước ở khu vực Viễn Đông do Pháp thành lập, trụ sở đóng tại Hà Nội (B.T). Ø Chỉ các nước tư bản ở châu Âu (B.T). 8

quan để cấp học phí cho dụ học sinh. Chứng cổ: "Tháng mười năm Tự Đức thứ 31, triều đình thì hành nghị định cho con øm các quan trên dưới hơi mươi tuổi được sang Hương Cảng uà sang Tây du học, tiều lộ phí Nhà nước chịu; hạn năm năm thì trở nỀ nước: người nờo học được một thứ tiếng uà một nghề như đóng tàu, khai mỏ hay luyện quân chẳng hạn thì được đãi ngang uỗi tú tời bổ cửu phẩm; người nào học được hai thứ tiếng nà hai nghề thì đối ngang uới cử nhân không có phân sối người nào học được ba thứ tiếng uà ba nghề thì đối như cử nhân có phân số, đều bổ rơ làm quan cả" Và, để thực hành cái nghị định trên, năm Tự Đức thứ 34, khi sai chức Lễ bộ Thị lang là Phạm Bính sang Hương Cảng bán lại hai chiếc tàu cũ (Lợi Tải và Thuận Tiệp) để đóng tàu mới, triều đình giao cho Bính cả cái trách nhiệm mang theo 12 thanh niên Việt Nam sang Hương Cảng nhờ một người Tàu tên là Thạch Thanh Tuyền nhận cho vào học tại trường Anh®, Ngoài ra thời thường triều đình còn cử ít nhiều người đã đứng tuổi ra ngoại quốc học các chuyên khoa, như năm Tự Đức thứ 33 phái một cửu phẩm y sinh sang Hương Cảng học nghề chủng đậu của người Anh. Và chẳng lo tến kém những món tiền lớn, vua Tự Đức đã phái ít nhiều 'Ð Quốp triều chính biên toát yếu, quyền 5, trang 104. ® Quốc triều chính biên toát yếu, quyền 5, trang 107.

Trên đây là phần đầu tài liệu — bấm Đọc sách để xem đầy đủ.