Truyện ngắn Chí Phèo, nguyên có tên là Cái lò gạch cũ; khi in thành sách lần đầu năm 1941, Nhà Xuất bản Đời mới - Hà Nội tự ý đổi tên là Đôi lứa xứng đôi. Đến khi in lại trong Tập Luống cày (do Hội Văn hóa cứu quốc xuất bản, Hà Nội, 1946), Nam Cao đặt lại tên là Chí Phèo. [1]
Nam Cao bắt đầu sáng tác từ năm 1936, nhưng đến tác phẩm Chí Phèo, nhà văn mới khẳng định được tài năng của mình. Chí Phèo là một kiệt tác trong văn xuôi Việt Nam hiện đại, một truyện ngắn có giá trị hiện thực và nhân đạo sâu sắc, mới mẻ, chứng tỏ trình độ nghệ thuật bậc thầy của một nhà văn lớn.
Thời gian 1941 - 1944 là thời sáng tác sung mãn và có hiệu quả nhất trong đời viết văn của Nam Cao. Cố nhiên ngòi bút viết văn của Nam Cao không đạt kỷ lục nào về số lượng, về độ dài hay độ dày. Cái mà ông đạt tới đỉnh cao là chất lượng mới: chất lượng ngôn ngữ nghệ thuật, chất lượng tư duy xã hội và tư duy văn học. Tác phẩm Chí Phèo được phát hành đầu năm 1941 trong tạp chí Đời Mới, cho thấy tài năng của Nam Cao, thể hiện giá trị vô cùng sâu sắc về Chí Phèo.
Hắn vừa đi vừa chửi. Bao giờ cũng thế, cứ rượu xong là hắn chửi. Bắt đầu chửi trời, có hề gì? Trời có của riêng nhà nào? Rồi hắn chửi đời. Thế cũng chẳng sao: Đời là tất cả nhưng cũng chẳng là ai. Tức mình hắn chửi ngay tất cả làng Vũ Đại. Nhưng cả làng Vũ Đại ai cũng nhủ: “Chắc nó trừ mình ra!”. Không ai lên tiếng cả. Tức thật! Ồ thế này thì tức thật! Tức chết đi được mất! Đã thế, hắn phải chửi cha đứa nào không chửi nhau với hắn. Nhưng cũng không ai ra điều. Mẹ kiếp! Thế thì có phí rượu không? Thế thì có khổ hắn không? Không biết đứa chết mẹ nào đẻ ra thân hắn cho hắn khổ đến nông nỗi này! A ha! Phải đấy hắn cứ thế mà chửi, hắn chửi đứa chết mẹ nào đẻ ra thân hắn, đẻ ra cái thằng Chí Phèo? Mà có trời biết! Hắn không biết, cả làng Vũ Đại cũng không ai biết.
*
* *
Một anh đi thả ống lươn, một buổi sáng tinh sương đã thấy hắn trần truồng và xám ngắt trong cái váy đụp để bên một lò gạch bỏ không, anh ta rước lấy và đem cho một người đàn bà góa mù. Người đàn bà góa mù này bán hắn cho một bác phó cối không con và khi bác phó cối này chết thì hắn bơ vơ, hết đi ở cho nhà này lại đi ở cho nhà nọ. Năm hai mươi tuổi, hắn làm canh điền cho ông lý Kiến, bây giờ cụ bá Kiến, ăn tiên chỉ làng. Hình như, có mấy lần bà ba nhà ông lý, trẻ lắm mà lại hay ốm lửng, bắt hắn bóp chân, hay xoa bụng, đấm lưng gì đấy. Người ta bảo ông lý ra đình thì hách dịch, cả làng phải sợ, mà về nhà phải sợ cái bà ba còn trẻ này. Người bà ấy phốp pháp, má bà ấy hây hây, mà ông lý thì hay đau lưng lắm; người có bệnh đau lưng thì hay sợ vợ mà chúa đời là khoẻ ghen. Có người bảo ông lý ghen anh canh điền khoẻ mạnh mà sợ bà ba không dám nói. Có người thì bảo anh canh điền ấy được bà ba quyền thu quyền bổ trong nhà tin cẩn nên lấy trộm tiền trộm thóc nhiều. Mỗi người nói một cách. Chẳng biết đâu mà lần. Chỉ biết một hôm Chí bị giải
huyện rồi nghe đâu phải đi tù. Không biết tù mấy năm, nhưng hắn đi biệt tăm bảy, tám năm, rồi một hôm, hắn lại lù lù ở đâu lần về. Hắn về lần này trông khác hẳn, mới đầu chẳng ai biết hắn là ai. Trông đặc như thằng sắng cá! Cái đầu thì trọc lốc, cái răng cạo trắng hớn, cái mặt thì đen mà rất cơng cơng, hai mắt gườm gườm trông gớm chết! Hắn mặc quần áo nái đen với cái áo tây vàng. Cái ngực phanh đầy những nét chạm trổ rồng, phượng với một ông tướng cầm chùy, cả hai cánh tay cũng thế. Trông gớm chết!
Hắn về hôm trước, hôm sau đã thấy ngồi ở chợ uống rượu với thịt chó suốt từ trưa đến xế chiều. Rồi say khướt, hắn xách một cái vỏ chai đến cổng nhà bá Kiến, gọi tận tên tục ra mà chửi. Cụ bá không có nhà. Thấy điệu bộ hung hăng của hắn, bà cả đùn bà hai, bà hai thúc bà ba, bà ba gọi bà tư, nhưng kết cục chẳng bà nào dám ra nói với hắn một vài lời phải chăng. Mắc cái phải cái thằng liều lĩnh quá, nó lại say rượu, tay nó lại lăm lăm cầm một cái vỏ chai, mà nhà lúc ấy toàn đàn bà cả... Thôi thì cứ đóng cái cổng cho thật chặt, rồi mặc thây cha nó, nó chửi thì tai liền miệng đấy, chửi thì …
Trên đây là phần đầu tài liệu — bấm Đọc sách để xem đầy đủ.
Đọc tác phẩm «Chí Phèo» của nhà văn Nam Cao, em ấn tượng sâu sắc nhất với chi tiết bát cháo hành mà Thị Nở mang cho Chí Phèo khi hắn bị ốm.
Trong hoàn cảnh Chí Phèo đang trượt dài trên con đường lưu manh hóa, bị xã hội xem là "con quỷ dữ của làng Vũ Đại", thì bát cháo hành giản dị ấy lại có sức mạnh thức tỉnh phi thường. Nó không chỉ giúp Chí giải cảm về thể chất mà còn sưởi ấm tâm hồn cằn cỗi, đánh thức bản tính lương thiện vốn bị vùi lấp bấy lâu nay trong hắn. Nhìn Chí Phèo run rẩy “thèm lương thiện” và khao khát được làm người bình thường, em vô cùng xót xa.
Cuốn sách giúp em hiểu thêm rằng: con người dù có lầm đường lạc lối đến đâu, trong sâu thẳm vẫn luôn cần đến tình yêu thương, sự trân trọng và bao dung để quay về với thiện lương. Xã hội tàn bạo có thể cướp đi hình hài và nhân phẩm của một con người, nhưng chỉ cần một chút tình người chân thành cũng đủ thắp lên hy vọng cứu rỗi một số phận.
Đọc xong tác phẩm "Chí Phèo" của nhà văn Nam Cao, em cảm thấy vô cùng xót xa và trăn trở trước số phận bi kịch của người nông dân trong xã hội cũ. Chí Phèo vốn là một anh nông dân hiền lành, giàu lòng tự trọng nhưng lại bị cái xã hội bất công, mà đại diện là tên bá hộ Bá Kiến, đẩy vào con đường tù tội và biến thành một "con quỷ dữ" của làng Vũ Đại. Cuộc đời Chí tưởng chừng như chỉ là những cơn say dài vô tận và những lần rạch mặt ăn vạ, cho đến khi anh gặp Thị Nở. Bát cháo hành nóng hổi cùng tình yêu thương giản dị của Thị Nở đã thức tỉnh phần người trong Chí, làm sống dậy trong anh khao khát được sống hòa nhập, được làm người lương thiện như bao người khác. Thế nhưng, bi kịch đau đớn nhất lại xảy ra khi cái xã hội thành kiến hẹp hòi đã chặn đứng con đường trở lại làm người của Chí, đẩy anh đến cái chết trên ngưỡng cửa thức tỉnh. Tác phẩm không chỉ phản ánh sâu sắc sự tha hóa và bế tắc của người nông dân trước Cách mạng tháng Tám, mà còn thể hiện tấm lòng nhân đạo cao cả của Nam Cao khi luôn tin tưởng và trân trọng bản chất thiên lương tốt đẹp của con người.
Sau khi đọc tác phẩm *Chí Phèo* của nhà văn Nam Cao, nhân vật để lại trong em nhiều ấn tượng nhất là Chí Phèo. Ban đầu, Chí vốn là một người nông dân hiền lành, chăm chỉ và có ước mơ về một cuộc sống bình dị. Tuy nhiên, vì bị Bá Kiến và xã hội phong kiến đẩy vào con đường tha hóa, Chí dần trở thành một người khiến mọi người sợ hãi và xa lánh. Điều khiến em thương cảm nhất là dù bị biến đổi đến đâu, sâu thẳm trong Chí vẫn tồn tại khát vọng được sống lương thiện và được mọi người công nhận.
Em đặc biệt xúc động trước chi tiết Thị Nở mang bát cháo hành đến cho Chí Phèo. Bát cháo tuy giản dị nhưng lại thể hiện sự quan tâm chân thành, giúp Chí lần đầu cảm nhận được tình người và mong muốn quay trở về cuộc sống bình thường. Qua chi tiết này, em hiểu rằng đôi khi một hành động nhỏ cũng có thể đem lại niềm tin và sự ấm áp cho người khác.
Tác phẩm giúp em nhận ra rằng không nên vội vàng đánh giá một người chỉ qua vẻ ngoài hay những lỗi lầm của họ. Mỗi người đều có hoàn cảnh và câu chuyện riêng, vì vậy chúng ta cần biết cảm thông, tôn trọng và đối xử tử tế với mọi người. Đồng thời, tác phẩm cũng khiến em hiểu hơn về những bất công của xã hội cũ và khát vọng được sống lương thiện của con ng…