SỰ ĐỒNG BIẾN, NGHỊCH BIẾN
CỦA HÀM SỐ
I- TÍNH ĐƠN ĐIỆU CỦA HÀM SỐ
ỄẦ1
Từ đồ thị (H.1, H.2) hãy chỉ ra các khoảng tăng, giảm của hàm số y = cosx trên
đoạn ửẫ3ĩư] và của hàm số y=|x| trên khoảng (—œ ; +œ).
`
N
N
l\
wia
..
c
N<ằ
øl
n
I
t
S
=
„
Hình 1 Hình 2
1. Nhắc lại định nghĩa
Kí hiệu K là khoảng hoặc đoạn hoặc nửa khoảng. Giả sử hàm số y = ƒ\x)
xác định trên X. Ta nói
Hàm số y = ƒĩx) đồng biến (tăng) trên K nếu với mọi cặp
x¡, x thuộc K mà x nhỏ hơn x, thì (x¡) nhỏ hơn f(x2), tức là
x1<22 >ÑñX)<7ƒ(5):
Hàm số y =/ix) nghịch biến (giảm) trên K nếu với mọi cặp xỊ, x2
thuộc K mà x¡ nhỏ hơn x; thì ƒ(x¡) lớn hơnƒ(x;), tức là
Y<22 >7/(u)> ƒ0).
) b)
Hình 4
Xét dấu đạo hàm của mỗi hàm số và điền vào bảng tương ứng.
Từ đó hãy nêu nhận xét về mối quan hệ giữa sự đồng biến, nghịch biến của
hàm số và dấu của đạo hàm.
Ta thừa nhận định lí sau đây.
ĐỊNH LÍ
Cho hàm số y = ƒ(x) có đạo hàm trên X.
a) Nếu ƒ'(x) > 0 với mọi x thuộc X thì hàm số /{x) đồng biến
trên X.
b) Nếu ƒ (x) < 0 với mọi x thuộc Ä thì hàm số ƒ(x) nghịch
biến trên X.
Tóm lại, trên X
ƒ'(x)>0> 7ƒ(x) đồng biến
{f '(x) <0 > 7ƒ(x) nghịch biến.
CHÚ Ý
Nếu ƒ '(x) =0, Vx e K thì (x) không đổi trên K.
Ví dụ 1. Tìm các khoảng đơn điệu của hàm số :
a)y=2x7+1; b) y = sinx trên khoảng (0 ; 2z).
Giải
a) Hàm số đã cho xác định với mọi x e R.
Ta có y' = 8x”. Bảng biến thiên
Vậy hàm số y = Jx .] nghịch biến trên khoảng (—s ; 0), đồng biến trên
khoảng (0 ; +œ).
b) Xét trên khoảng (0 ; 2r), ta có y' = cosx.
Bảng biến thiên
T 3rx
0 — — 2
" ; 2 s
y' = cosx + 0 - 0 +
1
y= sinx \— /v
Vậy hàm số y = sinx đồng biến trên các khoảng [0 —J [Ĩ ffltj
nghịch biến trên khoảng [Ễ ¡ ỉt)
„kư :
Ẩ
Khẳng định ngược lại với định lí trên có đúng không ?
Nói cách khác, nếu hàm số đồng biến (nghịch
biến) trên K thì đạo hàm của nó có nhất thiết phải
dương (âm) trên đó hay không ? 2 x
Chẳng hạn, xét hàm số y=x® có đồ thị trên Hình 5.
Hình 5
CHÚ Ý
Ta có định lí mở rộng sau đây.
Giả sử hàm số y = f(x) có đạo hàm trên K. Nếu ƒ'(x)>0
(ƒ'(x) < 0), Vx e K và ƒ'(x) = 0 chỉ tại một số hữu hạn điểm
thì hàm số đồng biến (nghịch biến) trên X.
Ví dụ 2. Tìm các khoảng đơn điệu của hàm số y = 2x + 6x +6x — 7
Giải. Hàm số đã cho xác định với mọi x 6 R.
Ta có y' = 6x +12x +6 = 6(x + l.
Trên đây là phần đầu tài liệu — bấm Đọc sách để xem đầy đủ.