Chương III - HỆ HAI PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT HAI ẨN
Trở lại bài toán cổ quen thuộc sau đây :
Vừa gà vừa chó
Bó lại cho tròn
Ba mươi sáu con
Một trăm chân chắn.
Hỏi có bao nhiêu gà, bao nhiêu chó ?
Ở lớp 8, ta đã biết cách giải bài toán trên bằng cách lập phương trình
bậc nhất một ẩn. Muốn vậy, ta chọn một đại lượng chưa biết, số gà chẳng
hạn, làm ẩn x rồi dựa vào các mối quan hệ giữa các đại lượng để lập nên
một phương trình với ẩn x.
Nhưng trong bài toán trên, ngoài đại lượng chưa biết là số gà, ta thấy còn
có một đại lượng chưa biết khác là số chó. Nếu kí hiệu x là số gà và y là
số chó thì :
— Giả thiết có tất cả 36 con vừa gà vừa chó được mô tả bởi hệ thức x + y =36.
— Giả thiết có rất cả 100 chân được mô tả bởi hệ thức 2x + 4y = 100.
Các hệ thức trên là những ví dụ về phương trình bậc nhất hai ẩn.
Trong chương này, chúng ta sẽ làm quen với các phương trình có hai ẩn
và sẽ thấy chúng được ứng dụng thế nào để giải các bài toán tương tự bài
toán trên.
§1. Phương trình bộc nhốt hơi ẩn
Tập nghiệm của một phương trình bậc nhất hai ẩn
có gì mới lạ ?
1. Khái niệm về phương trình bậc nhất hai ẩn
Ở lớp 8, chúng ta đã học phương trình bậc nhất một ẩn. Trong thực tế,
còn có các tình huống dẫn đến phương trình có nhiều hơn một ẩn. Như đã
thấy, bài toán mở đầu của chương này đã dẫn đến các phương trình bậc
nhất hai ẩn : x + y = 36 và 2x + 4y = 100.
s Một cách tổng quát, phitøng trình bậc nhất hai ẩn x và y là hệ thức dạng
ax+by=c, (1)
trong đó a, b và c là các số đã biết (0Z0 hoặc bz 0).
Ví dụ J. Các phương trình 2x—y = 1,3x+4y =0,0x+2y=4,x+0y=5
là những phương trình bậc nhất hai ẩn.
* Trong phương trình (1), nếu giá trị của vế trái tại x = xạ vầ y = ya bằng
vế phải thì cặp số (xa ; yp) được gọi là một nghiệm của phương trình (1).
Ta cũng viết : Phương trình (1) có nghiệm là (x ; y)= (xg;yg).
Ví dụ 2. Cạp số (3 ; 5) là một nghiệm của phương trình 2x - y = 1 vì
23-5= 1. (Với cách nói này, ta luôn hiểu rằng x = 3 vày = 5.)
Y Chú ý. Trong mặt phẳng toạ độ Oxy, mỗi nghiệm của phương trình (1)
được biểu diễn bởi một điểm. Nghiệm (xg;yg) được biểu diễn bởi điểm
có toạ độ (xg;yg).
m a) Kiểm tra xem các cặp số (1 ; 1) và (0,5 ; 0) có là nghiệm của phương
trình2x—=y= 1 haykhông.
b) Tìm thêm một nghiệm khác của phương trình2x—- y = 1.
m Nêu nhận xét về số nghiệm của phương trình2x — y = 1.
s Đối với phương trình bậc nhất hai ẩn, khái niệm rập nghiệm và khái
niệm phuương trình tương đương cũng tương tự như đối với phương trình
một ẩn. Ngoài ra, ta vẫn có thể áp dụng u y tắc chuyển vế và quy tắc
nhân đã học để biến đổi phương trình bậc nhất hai ẩn.
2.. Tập nghiệm của phương trình bậc nhất hai ẩn
s Xét phương trình
2x-y=1. 2)
Chuyển vế, ta có 2x-y=1<y=2x-—1.
E Điền vào bảng sau và viết ra sáu nghiệm của phương trình (2) :
X -1 0 0,5 l 2 25
y=2x-1
Trên đây là phần đầu tài liệu — bấm Đọc sách để xem đầy đủ.